

D4064

།[་]@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཏྲིཾ་ཤི་ཀ་བྷཱ་ཥྱཾ། བོད་སྐད་དུ། སུམ་ཅུ་པའི་བཤད་པ། བམ་པོ་དང་པོ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག མེད་པ་མ་རྟོགས་པ་དང་ལོག་པར་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་རིག་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་སུམ་ཅུ་པ་བརྩམས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་བསྟན་པའང་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལས་བྱུང་ངོ་། །གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་ན་དེ་སྤངས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་ཤེས་པ་ ཡང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ།།ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བ་ཡང་ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཐར་པ་འཐོབ་པ་ལ་བསྒྲིབས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་སྤངས་ན་ཐར་པ་ འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡེ་ཤེས་འཇུག་པའི་བར་དུ་གཅོད་པར་གྱུར་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མི་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་སྤངས་ན་ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འཇུག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་ན་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་སེམས་ཙམ་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མི་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་བསྟན་པས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ལ་མཐར་གྱིས་འཇུག་ པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་བརྩམས་སོ།།ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་བྱ་ཡང་རྫས་ཉིད་དུ་ཁ་ཅིག་སེམས་པ་དང་། གཞན་དག་ཤེས་བྱ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དུ་ཡོད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ནི་མེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་མཐའ་ གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བ་འདི་རྣམ་པ་གཉིས་དགག་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་བརྩམས་སོ།།བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེར་འདོགས་པ། །སྣ་ཚོགས་དག་ནི་གང་བྱུང་བ། །འཇིག་རྟེན་པ་དང་བསྟན་བཅོས་ལའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་གྱུར། །བདག་ དང་ཆོས་སུ་ཉེར་འདོགས་པ།།ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པས། བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེར་འདོགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་བདག་ཏུ་བཏགས་པ་དང་། ཆོས་སུ་བཏགས་པའོ། །སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དུ་མ་སྟེ། བདག་དང་སྲོག་དང་། སྐྱེ་བ་པོ་དང་། ཤེད་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཤེད་བུ་དང་། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་བདག་ཏུ་ཉེ་བར་འདོགས་པའོ། །ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ཆོས སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པའོ།།ཉེ་བར་འདོགས་པ་འདི་རྣམས་གཉིས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ཉིད་དེ། བདག་གམ་ཆོས་རྣམས་དངོས་པོ་ལ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་ཆོས་རྣམས་དང་། བདག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྱུར་ ཞེས་བྱ་བ་དེ་གང་ཞེ་ན།གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་འགག་པ་དང་། དུས་མཉམ་དུ་རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་དང་མི་འབྲལ་བ་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ནི་གྱུར་པའོ།

印度语称为：Triṃśikābhāṣyam，藏语称为：三十颂释。第一卷。
顶礼文殊童子。
为了对未了解人法二无我和错误了解的人们正确宣说人法二无我，而著此《唯识三十论》。
其中宣说人法二无我是为了断除烦恼障和所知障。即是说，贪等烦恼都是由我执而生。了解人无我是对身见的对治，因此断除它就能断除一切烦恼。
了知法无我也是所知障的对治，因此能断除所知障。断除烦恼障和所知障是为了获得解脱和一切智。烦恼障碍获得解脱，因此断除它们就能获得解脱。
所知障是阻碍智慧通达一切所知的非烦恼性无明，断除它后，对一切所知相无著无碍的智慧得以运行，因此获得一切智。
或者说，对法和补特伽罗有执著的人们不能如实了知唯识，因此通过宣说人法二无我，为使他们逐渐趣入具有果位的唯识而著此论。
或者说，有些人认为如同识一样所知也是实有，其他人则认为如同所知一样识也只是世俗有而非胜义有，为了破除这两种偏执而著此论。
'世间和论典中，所生起种种的，我和法之假立'，这是偈颂的余文。'这即是识所变'，与'我和法之假立'相连。
由于假立我和法，故称为我法假立，即是我执和法执。'种种'是指多种，如我、命、生者、士夫、补特伽罗等，这些是我执。
蕴、界、处以及色、受、想、行、识等，这些是法执。
这些假立二者即是识所变，并非在事物上假立我或诸法。为什么呢？因为诸法和我离识之外是不存在的。
'变'是什么呢？是指转变，即因刹那灭时，与因刹那不离而同时获得果的自性，这就是'变'。

།དེ་ལ་བདག་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་བརྟས་ཤིང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་ པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་བརྟས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་བདག་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་དང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་བདག་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་ཡང་ཕྱི་རོལ་གྱི་བདག་དང་། ཆོས་རྣམས་མེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་རྒྱུར་བྱས་ནས། བདག་ལ་སོགས་པར་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་འཇུག་སྟེ། དཔེར་ན་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་སྐྲ་ཤད་འཛིངས་པ་ལ་སོགས པ་མཐོང་བ་བཞིན་ནོ།།ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་གང་མེད་པ་དེ་ལ་དེ་ཉེ་བར་འདོགས་ཏེ། དཔེར་ན་མི་བླུན་པོ་ལ་བ་ལང་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་། ཕྱི་རོལ་ན་ཡང་བདག་དང་ཆོས་རྣམས་མེད་པས་བདག་དང་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ དུ་བརྟགས་པ་ཉིད་དེ།དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཤེས་བྱ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་རྫས་ཉིད་དོ་ཞེས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བ་འདི་ཁས་མི་བླང་ངོ་། །ཉེ་བར་འདོགས་པ་ནི་གཞི་མེད་པར་མི་སྲིད་པས་གང་ལ་བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་གྱུར་པ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ངེས་པར་ཁས་བླང་ངོ་།།དེ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཤེས་བྱ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དེ། དོན་དམ་པར་མེད་དོ་ཞེས་ཁས་ལེན་པ་དེས་རིགས་པ་མི་བཟོད་དེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་མེད་ན་ཀུན་རྫོབ་དུ་མི་རུང་ བ་སྟེ།དེ་བས་ན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམ་པ་འདི་གཉི་ག་ཡང་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་བཏང་ངོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་གྱི་ཚིག་གོ། །དེ་ལྟར་ན་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་དངོས་པོ་མེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བས་རྫས་སུ་ཡོད་པར་ ཁས་བླང་ངོ་།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ནི་གྱུར་བའི་སྒྲས་བསྟན་པའོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོན་གྱི་རྣམ་པར་འབྱུང་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་རུང་ཞེ་ན། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ནི་བདག་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ དམིགས་པའི་རྐྱེན་དུ་འདོད་ཀྱི་བྱེད་རྒྱུ་ཙམ་དུ་འདོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་དང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་ནི་བསྩགས་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། དེའི་རྣམ་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསྩགས་པ་ནི་ཆ་ ཤས་འདུས་པ་ཙམ་ལས་གུད་ན་མེད་དེ།ཆ་ཤས་དེ་དག་བརྩལ་ན་བསྩགས་པའི་རྣམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྩགས་པའི་རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ་། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་དག་ཉིད་ནི་ རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་ནི་དེའི་རྣམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མ་བསྩགས་པའི་དུས་ན་ཡང་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་བ་ཅི་ཡང་མེད་དེ། དེ་བས་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མ་བསྩགས་པ་བཞིན་དུ་བསྩགས་པ་ཡང་དམིགས་པར་མི་རུང་ངོ་། །གཞན་དག་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རེ་རེ་གཞན་ལ་ མི་ལྟོས་པ་ནི་དབང་པོས་མི་རྟོགས་ཀྱི།དབང་པོ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ནི་དབང་པོས་བཟུང་བའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་དག་གི་ཡང་ལྟོས་པ་དང་མི་ལྟོས་པའི་དུས་ན་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པས་དབང་པོས་གཟུང་བའམ། དབང་པོས་མི་རྟོགས་པ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཕན་ ཚུན་ལྟོས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་དུ་ཟིན་ན་ནི།དེ་ལྟ་ན་བུམ་པ་དང་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་དེའི་རྣམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སྣང་བ་ཡང་ གཞན་ལ་ཡུལ་ཡང་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ནི་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་མི་རིགས་སོ།།རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་ཀྱང་ཚུ་རོལ་དང་ཕ་རོལ་དང་དབུས་ཀྱི་ཆ་ཡོད་པས་ཀ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

对此，当我执等分别的习气完全增长，以及色等分别的习气完全增长时，从阿赖耶识中就会生起我执等显现和色等显现的分别。对于这些我执等显现和色等显现，虽然外在的我和诸法并不存在，但由于分别心将其视为似乎存在于外在，从无始以来就一直在进行我等的假立和色等诸法的假立，就像眼翳者见到纠结的发丝一样。
所谓假立，就是在某处没有某物时，在那里假立它，就像对愚人称为'牛'一样。如此，由于识的自性以及外在都没有我和诸法，所以我和诸法都是遍计所执性，究竟而言并不存在。因此，不应接受'所知如识一样是实有'这种偏执的说法。
因为假立必须有基础才能成立，所以必须承认能生起我和法之假立的识的转变是实有的。因此，主张'识如所知一样是世俗有，胜义中无'的说法是不合理的，因为这样连世俗中也会成为无实体。没有所依就不可能有世俗，所以这两种偏执的说法都不合理，应当舍弃。这是论师的话。
如此，一切所知都是遍计所执性，所以是无实体的。而识是缘起所生，应当承认是实有的。识是缘起所生这一点是用'转变'一词来表示的。
如何能知道在没有外境的情况下，识本身会显现为对境的形相呢？外境被认为是产生带有自身显现的识的所缘缘，而不仅仅是能作因，因为如果仅是能作因的话，就与等无间缘等没有区别了。
五识身是缘积聚而起的，因为与其形相相似。积聚仅仅是部分的组合，除此之外别无他物。因为当分析其部分时，就不会有带有积聚相的识存在。因此，即使没有外境，识也会显现为积聚的形相。
微尘的积聚并非是其形相，因为微尘本身不是那个形相。当微尘未积聚时，其自性也没有任何差别，因此，如同未积聚的微尘一样，积聚的微尘也不应成为所缘。
有些人认为单个微尘不依赖其他则不为根识所知，而相互依赖的微尘则为根识所取，对于持这种观点的人来说，由于依赖与不依赖时的自性没有差别，所以应成为要么都能被根识所取，要么都不能被根识所知。
即使承认相互依赖的微尘成为识的对境，那么瓶子、墙壁等不同的形相就不应该在识中显现，因为微尘并非是那些形相。识中显现一种形相而对境却是另一种形相，这样太过荒谬，所以不合理。
而且，微尘也有此岸、彼岸和中间的部分，所以如同柱子等一样，胜义中并不存在。

།དེ་ནི་ཁས་མི་ལེན་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཤར་དང་། ལྷོ་དང་། ནུབ་ དང་།བྱང་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱང་ལུས་པ་མེད་པ་དང་། ཡུལ་ན་མི་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོན་གྱིས་རྣམ་པར་འབྱུང་སྟེ། རྨི་ ལམ་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ཁས་བླང་ངོ་།།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ནི་དེའི་རྣམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འགག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ལྟར་གྱི་དག་ཀྱང་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བའི་ ཚེ་ན་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེས་པའི་ཚེ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དམིགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྐྱེའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བདག་དང་ཆོས་དམིགས་སུ་མེད་ན་ཉ་བར་འདོགས་པར་མི་རུང་སྟེ། ཉེ་བར་ འདོགས་པ་ནི་གསུམ་ཡོད་ན་འགྱུར་གྱི།གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མེད་ན་མི་འགྱུར་ཏེ། དོན་གྱི་དངོས་དང་། དེ་དང་འདྲ་བའི་ཡུལ་གཞན་དང་། དེ་གཉི་ག་དང་འདྲ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་དོན་གྱི་དངོས་མེ་དང་དེ་དང་འདྲ་བ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དང་། དེ་གཉི་གའི་ཐུན་མོང་གི་ཆོས་སེར་བ་ཉིད་དམ་ རྣོ་བ་ཉིད་ཡོད་ན་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འདི་ལ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ནི། རིགས་སམ་རྫས་ཤིག་ཉེ་བར་འདོགས་གྲང་ན་ཉེ་བར་འདོགས་པ་གཉི་ག་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཐུན་མོང་གི་ཆོས་སེར་བ་ཉིད་དམ་རྣོ་བ་ཉིད་ནི་ མེའི་རིགས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ།།ཐུན་མོང་གི་ཆོས་མེད་པར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་རིགས་ཉེ་བར་གདགས་སུ་མི་རུང་སྟེ། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །རིགས་ཆོས་དེ་གཉིས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཡང་རྣོ་བ་ཉིད་དང་སེར་བ་ཉིད་རིགས་མེད་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་རིགས་ཉེ་བར་ འདོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།རིགས་མེད་པར་ཡང་རྣོ་བ་ཉིད་དང་། སེར་བ་ཉིད་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མེད་པར་མི་འབྱུང་བ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མེད་པར་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ལ་མེད་དེ། མེ་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་ཡང་རིགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་རིགས་ཉེ་བར་གདགས་སུ་མི་རུང་ངོ་། །རྫས་སུ་ཉེ་བར་གདགས་སུ་མི་རུང་སྟེ། སྤྱིའི་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེའི་ཡོན་ཏན་རྣོ་བའམ་སེར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དེ་ལས་གཞན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ནི་རང་གི གནས་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།མེའི་ཡོན་ཏན་མེད་པར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་གདགས་པ་ནི་མི་རིགས་སོ། །གལ་ཏེ་མེའི་ཡོན་ཏན་དང་འདྲ་བས་རིགས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ན་ཡང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་མེའི་ཡོན་ཏན་རྣོ་བ་ཉིད་དང་སེར་བ་ཉིད་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུའི་ཡོན་ཏན་རྣོ་བ་ཉིད་དང་སེར་བ་ ཉིད་ལ་ཉེ་བར་གདགས་སུ་ནི་རུང་གི།།ཡོན་ཏན་འདྲ་བས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་གདགས་སུ་ནི་མི་རུང་སྟེ། མེ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་འདྲ་བ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྫས་ཉེ་བར་གདགས་སུ་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །དོན་གྱི་དངོས་ཀྱང་མེད་དེ། དེའི་ རང་གི་ངོ་བོ་ནི་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཙོ་བོ་ལ་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པར་ཟད་དེ། དེའི་རང་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་ནི་མི་རེག་གོ། །གཞན་དུ་ན་ཡོན་ཏན་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་མ་གཏོགས་པར་ དོན་གྱི་དངོས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཐབས་གཞན་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་གཙོ་བོའི་རང་གི་ངོ་བོའི་ཡུལ་ལ་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་མེད་པས་དོན་གྱི་དངོས་པོ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྒྲའི་བར་དུ་འབྲེལ་བ་མེད་པར་ཤེས་པ་དང་། བརྗོད་པ་མེད་པ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་ བརྗོད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མེད་པས་དོན་གྱི་དངོས་པོ་མེད་དོ།།ཡང་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བཏགས་པ་ཉིད་དེ་དངོས་ནི་མེད་དོ།

如果不承认这点，那么极微就不会有东南西北等方位的差别。因此，极微就如同识一样将成为无所住、不住于处所。如此一来，由于外境不存在，识本身就如同梦中的识一样，应当承认是由境相而生起。
感受等过去和未来的法也不能产生相应的识，因为已灭和未生的缘故。现在的法也不能产生现在的识，因为在生起时是不存在的。在已生起时，识也是其识的缘故，没有任何作用，所以意识也是无所缘而生。
有些人说：'如果无法缘取我和法，就不应该有假立，因为假立需要具备三个条件，缺少任何一个都不成立：事物的实体、与其相似的其他境、二者共同的特征。比如以火的实体、与火相似的婆罗门童子、二者共同的特征如黄色或锐利性为条件，才能在婆罗门童子上假立火的名称。'
对此，在婆罗门童子上假立火的名称，是假立种类还是实体呢？两种假立都不成立。首先，共同特征如黄色或锐利性并非火的种类。没有共同特征就不能在婆罗门童子上假立种类，否则会有过度扩展的过失。
如果说虽然不具备这两种特征，但由于锐利性和黄色离不开种类，所以可以在婆罗门童子上假立种类。这是不合理的，因为在婆罗门童子上也能见到锐利性和黄色，所以说'离不开'是不合理的。
'离不开'在假立中是不存在的，因为婆罗门童子如同火一样也有种类。因此，不能在婆罗门童子上假立种类。也不能假立实体，因为没有共同特征。火的属性如锐利或黄色在婆罗门童子上是不存在的。
为什么呢？因为那是另外的东西，差别是与自身所依相关的缘故。没有火的属性就不应该在婆罗门童子上假立火。如果说因为与火的属性相似所以可以，那么基于相似性，火的属性锐利性和黄色可以假立于婆罗门童子的锐利性和黄色上，但不能因属性相似就在婆罗门童子上假立火，因为火与属性的相似性无关。
因此，也不能假立实体。事物的实体也不存在，因为其自性超越一切认知和言说的对象。主要是通过属性的方式进入认知和言说，而不能触及其自性。否则，属性就成为无意义的了。
除了认知和言说之外，没有其他确定事物实体自性的方法，因此由于主体自性的对境没有认知和言说，应当了知事物实体是不存在的。同样，没有声音的关联就不会有认知和言说。如此，由于能诠和所诠不存在，事物实体也就不存在。这一切都只是假立，实际并不存在。

།བཏགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ན་གང་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པ་སྟེ། སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཙོ་བོ་ལ་མེད་པར་བཏགས་པའི་ངོ་བོས་འཇུག་གོ། །དེ་བས་ ན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དེ།དེ་ལ་བདག་དང་ཆོས་སུ་མེད་ན་ཉེ་བར་འདོགས་པ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་མི་རིགས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེའི་དབྱེ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་རྣམ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། ། གང་ལ་བདག་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དང་། ཆོས་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དེ་ཡང་རྒྱུའི་དངོས་པོ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོས་ཐ་དད་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུར་འགྱུར་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་རྒྱས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས ཀྱིས་འཕངས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ལ།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་འབྱུང་བ་རྙེད་ནས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་འབྱུང་བ་རྙེད་ནས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་སྐྱེད་དོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ གྱི་ཡིད་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ཉིད་སྐྱེད་དོ།།གྱུར་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མི་ཤེས་ནས། དེ་བས་ན་དེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་དང་ངར་སེམས་དང་། །ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གྱུར་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ངར་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དབང་གིས་ཇི་ལྟར་འཕངས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་རྟག་ཏུ་ངར་སེམས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ངར་སེམས་པའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་སོ་སོར་སྣང་བས་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་བཤད་པ་མེད་པར་དེ་མི་རྟོགས་པས་དེ་བས་ན་རང་གི་ངོ་བོ་ གང་ཡིན་པ་དེ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ནི། །རྣམ་སྨིན་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གྱུར་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་མ་ཐག་པ་ལ་བྱའོ། །ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བྱའོ། །རྣམ་ པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པའོ།།དེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གནས་ཡིན་པས་ཀུན་གཞི་སྟེ། ཀུན་གཞི་དང་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ། །ཡང་ན་དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་འཇུག་ཅིང་འབྲེལ་བའམ་དེ་ ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོར་འཇུག་ཅིང་འབྲེལ་བས་ཀུན་གཞིའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཁམས་དང་། འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་། རིགས་ཐམས་ཅད་དུ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་ གྱི་གནས་ཡིན་པས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའོ།།གལ་ཏེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གུད་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་གོ་བ་དེའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡང་བརྗོད་དགོས་ཏེ། དམིགས་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མི་ རུང་ངོ་།།དེ་དམིགས་པ་མེད་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པར་ནི་མི་འདོད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའོ།

所谓'假立'，是指以某处无有某物的方式而运作，一切声音也是以无有主体而假立的本性而运作。因此，即是无实有性。若说'于彼中无有我与法时，则假立不应理'，此说不应理。不知转识差别的存在，因此为了宣说彼差别，而说'彼转变亦有三种'。
于何处假立我与假立法，彼亦以因事与果事而有差别。其中，成为因者，是指于阿赖耶识中异熟习气与等流习气增长者。成为果者，是指由先前业力所引发圆满，获得异熟习气生起，于其他同类中阿赖耶识现前成就者，以及获得等流习气生起，转识与染污意从阿赖耶识中现前成就者。
其中，善与不善的转识于阿赖耶识中产生异熟习气与等流习气。无记与染污意则唯生等流习气。对于所说的三种转变亦不了知，因此为了显示其差别而说：'异熟与我思，及了别境界。'彼三种转变即是所谓异熟、我思以及了别境界。
其中，由善不善业习气成熟力，如所引发果报现前成就者是异熟。染污意恒时具有我思自性故为我思。由色等境界各别显现，眼等六识是了别境界。若不说其自性则不能了解，因此为次第显示其自性而说：'其中阿赖耶识，异熟含众种。'
'其中'是指刚说的三种转变。'阿赖耶'是指阿赖耶识。彼识即是异熟。由其是一切染污法种子所依故为阿赖耶，阿赖耶与所依是异名。或者由其与一切法以果事相应，或与一切法以因事相应故为阿赖耶。由能了别故为识。由善不善业于一切界、趣、生处、种姓中异熟故为异熟。由是一切法种子所依故为具一切种。
若离转识而有阿赖耶识，则为令了解故亦应说所缘与行相，因为无所缘、无行相的识是不合理的。虽然不承许其无所缘、无行相，然而是所缘与行相相续不断。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ནང་གི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་ པ་དང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་ནང་གི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་དང་། གནས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོའི་གཟུགས་དང་མིང་སྟེ། དེའི་དམིགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ལེན་པ་དག་དང་གནས། །རྣམ་པར་རིག་པ་མི་ རིག་སྟེ།།གང་ལ་ལེན་པ་མི་རིག་པ་དང་། གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་མི་རིག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལེན་པ་དང་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་མི་རིག་པའོ། །དེ་ལ་ལེན་པ་ནི་ལེན་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་བདག་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་བའི་བག་ཆགས་དང་། གཟུགས་ལ་ སོགས་པའི་ཆོས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་སོ།།དེ་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བདག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་རྟོག་པ་འབྲས་བུར་ལེན་པས་བདག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ ཆགས་དེ་ནི་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་འདི་ལ་འདིའོ་ཞེས་ཚོར་བའི་རྣམ་པར་མི་རིག་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལེན་པ་མི་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་གནས་ཉེ་བར་ལེན་པས་ལེན་པའོ། །གནས་ནི་ལུས་སོ། །དེ་ཡང་གནས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོའི་གཟུགས་དང་མིང་ངོ་། །དེའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་སྟེ།དེ་གྲུབ་པ་དང་བདེ་བ་གཅིག་པས་ལེན་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་གཉི་ག་ལེན་ཏོ། །གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི། གཟུགས་སུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་འགྲུབ་པས་མིང་བཞི་ལེན་པ་ཉིད་དེ། འོན་ ཀྱང་དེ་ན་གཟུགས་བག་ཆགས་ཀྱི་དུས་ཉིད་དེ།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་དུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལེན་པ་དེ་ལ་འདིའོ་ཞེས་རིག་པར་མི་ནུས་པས་དེའི་ཕྱིར་མི་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གནས་པར་རྣམ་པར་རིག་པ་སྟེ། དེ་ཡང་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ ཆད་པར་འབྱུང་བས་མི་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པར་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པར་འགྱུར་ཞིང་། འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་སྨྲ་བ་ངག་གི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་དང་མཚུངས་སོ། །འགོག་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་མེད་པར་རྟོག་པར་ཡང་མི་ནུས་ཏེ།རིགས་པ་དང་འགལ་བ་དང་མདོ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ནི་ཞེས་སྨོས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ངེས་པར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། དུ་ཞིག་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་ཡང་བཤད་དགོས་ལ།དེ་བཞིན་དུ་ཅི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་དང་རྟག་ཏུ་མཚུངས་བར་ལྡན་ནམ། འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་རེག་དང་ཡིད་བྱེད་དང་། །རེག་དང་འདུ་ཤེས་སེམས་པར་ལྡན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དུ་རེག་པ་དང་།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་ནོ། །རེག་པ་ནི་ཚོར་བའོ། །དེ་ལ་རེག་པ་ནི་གསུམ་འདུས་ནས་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་སྟེ། ཚོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ ལས་ཅན་ནོ།།དབང་པོ་དང་། ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ཉིད་གསུམ་མོ། །དེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་དུས་མཉམ་དུ་གནས་པ་ནི་གསུམ་འདུས་པའོ། །དེ་ཡོད་ན་དེ་དང་དུས་མཉམ་པ་ཉིད་ན་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བ་དང་མཐུན་པ་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་འདྲ་བ་ བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རེག་པའོ།།དབང་པོ་དང་བྱེ་བྲག་གང་གིས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དེའི་འགྱུར་བའོ། །རེག་པ་ཡང་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་དང་འདྲ་བས་དབང་པོའི་རེག་ པའམ།དབང་བོས་རེག་པས་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ།

为什么呢？因为阿赖耶识有两种形态：一是内在的执取识，二是外在的器世间识，其相续不断。
其中内在的执取是对遍计所执性的执著习气，以及具有所依的根色和名，因为其所缘极其微细。
彼识对执取和所依，皆不能了知。因为有不了知执取和不了知所依的了别，所以阿赖耶识对执取和所依的了别是不了知的。
其中执取是能取。这又包括我等分别的习气，以及色等法的分别习气。
由于阿赖耶识中存在这些，所以阿赖耶识取我等分别和色等分别为果，因此我等分别和色等分别的习气称为执取。由于不了知'此是此'的感受相，所以称为不了知执取。
或者说，由所依的执取而成执取。所依是身体，这又包括具有所依的根色和名。其执取即是趣入，由于成就和安乐一致而成执取。
在欲界和色界中二者都取。由离色贪故，在无色界中，因为不成就色的异熟，故唯取四种名。然而在彼处只是色的习气时，而非异熟时。
对此执取不能了知'此是此'，因此称为不了知。
所依的了别即是了别器世间的安住，由于其所缘和行相相续不断而称为不了知。
如何识的所缘和行相相续不断，这与说识论者所说的灭尽定等时相同。在灭尽定等时也不能认为无识，因为违背正理和经典。
其中说'阿赖耶识'，表明识必定与心所相应，因此应说与何等心所相应及其数量，同样也应说是否恒时与这些心所相应。
因此说：'恒与触作意，受想思相应。'恒时即阿赖耶识存在时，与触、作意、受、想、思这五遍行法相应。
触即是受。其中触是三和合而决定根的变异，具有作为受的所依的作用。
根、境、识三者即是三法。彼等以因果事相同时而住即是三和合。
当彼存在时，与其同时的适合乐等受的根的变异，与彼相似的决定乐等所领纳境相的即是触。
根的差别能成为乐苦等因，即是其变异。触也与根的变异相似，故称根触或由根触而成触。

།དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་དོ། །འདིའི་ལས་ནི་ཚོར་བའི་རྟེན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་མདོ་ལས་ཀྱང་། བདེ་བ་མྱོང་ བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་ལ་བརྟེན་ནས།བདེ་བའི་ཚོར་བ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པའོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་འཇུག་པ་སྟེ། དམིགས་པ་ལ་གང་གིས་སེམས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པའི་ལས་ ཅན་ཏེ།སེམས་འཛིན་བ་ནི་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་སེམས་ཡང་དང་ཡང་དུ་གཏོད་པའོ། །ལས་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་དམིགས་པ་ངེས་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་བྱེ་བྲག་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་ཀྱི། དེ་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ཉིད་ལ་ལས་བྱེད་པ་ ཡིན་གྱི།སྐད་ཅིག་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡང་ཡུལ་སིམ་པར་བྱེད་པ་དང་། གདུང་བར་བྱེད་པ་དང་། དེ་གཉི་གའི་རྣམ་པ་ལས་དབེན་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ།།འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདིར་མྱོང་བར་བྱེད་པས་མྱོང་བ་སྟེ། དེ་ལ་བདེ་བ་མྱོང་བ་ནི་ལས་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ནི་ལས་ མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བ་ནི་ལས་དགེ་མི་དགེ་གཉི་གའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །འདིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། དོན་དམ་ པར་ན་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ལས་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ནི་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་ཉེ་བར་འདོགས་སོ། །དེ་ལ་བདེ་བ་མྱོང་བ་ནི་ གང་བྱུང་ན་འབྲལ་བར་མི་འདོད་པ་དང་།འགགས་ན་སླར་ཕྲད་པར་འདོད་པ་སྐྱེའོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ནི་གང་བྱུང་ན་བྲལ་བར་འདོད་པ་དང་། འགགས་ན་སླར་ཕྲད་པར་མི་འདོད་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བ་ནི་གང་བྱུང་ངམ་འགགས་ཀྱང་རུང་གཉི་ག་ མི་སྐྱེ་བའོ།།འདུ་ཤེས་ནི་ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའོ། །ཡུལ་ནི་དམིགས་པའོ། །མཚན་མ་ནི་དེའི་བྱེ་བྲག་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུའོ། །དེ་ལ་འཛིན་པ་ནི་འདི་སྔོན་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི་སེར་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོག་པའོ། །སེམས་ པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིད་གཡོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ།གང་ཡོད་ན་ཁབ་ལོང་གི་དབང་གིས་ལྕགས་གཡོ་བ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་ལ་སེམས་གཡོ་བར་བྱེད་པའོ། །ཚོར་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་བ་ཡང་མ་ ཡིན་པའོ།།ཆོས་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། མ་བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཚོར་བ་སྤྱིར་བཤད་པས་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པ་མི་ཤེས་ ལ།དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཡང་ཅི་དགེ་བའམ། མི་དགེ་བའམ། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའམ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་གཏོལ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཏེ། དེ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལུང་མ་བསྟན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་དེར་བསྙེགས་སོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ཡིན་གྱི། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་བ་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལུང་མ་ བསྟན།།ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བསྙེགས་སོ།

因此，虽然是判断境界变化的本性，但说是判断根的变化。它的作用是感受的所依，如经中也广说：'依靠能生乐受的触，生起乐受。'作意是心的趣入。由趣入而成趣入，即由何者使心趣向所缘。它具有持心于所缘的作用，持心即是将心一再安置于彼所缘。此作用是就相续心的所缘决定作意的差别而说，而非就心的每一刹那而言。它是在每一刹那中起作用，而非在其他刹那。
受是领纳的自性。由于令境悦意、令境逼恼、离此二相而显现自体的差别，分为三种：乐受、苦受、不苦不乐受。想到：此是领受善业与不善业诸果报，故称为领受。其中，领受乐受是善业诸果报；领受苦受是不善业诸果报；领受不苦不乐受是善不善二业果报。
此中，阿赖耶识本身即是善与不善的果报，究竟而言，与之相应的舍受本身即是善与不善诸业的果报。乐受与苦受因是从善业与不善业的果报而生，故假名为果报。其中，领受乐受是生起时不欲离、灭时欲再遇。领受苦受是生起时欲离、灭时不欲再遇。领受不苦不乐受是无论生起或灭时皆不生二者。
想是于境执取相。境是所缘。相是其差别，如青、黄等，是安立所缘的因。其中执取是分别'此是青非黄'。思是心造作，令心动摇，由其存在，如磁石力令铁动摇般令心于所缘动摇。受有三种：乐受、苦受、不苦不乐受。
法有四种：善、不善、有覆无记、无覆无记。其中，阿赖耶识虽总说有受，但于三种受中不知是何受，同样也不知它是善、不善、有覆无记还是无覆无记中的何者，因无法确定，所以说'彼具舍受性，是无覆无记'。'彼'是指阿赖耶识自身的语境。
阿赖耶识唯具舍受性，非乐受亦非苦受，因为已断彼二者的所缘与行相。'是无覆无记'也是指阿赖耶识。

།དེ་ལ་མ་བསྒྲིབས་པ་སྨོས་པ་ནི་བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་གཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་སྨོས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་རྣམ་པར་བཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ཀྱིས་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གློ་ བུར་བ་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྒྲིབས་པའི་ཕྱིར་མ་བསྒྲིབས་པའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །རེག་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་།དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་དང་། རྟག་ཏུ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་ལ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉིད་དང་། དམིགས་ པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་དང་།བདག་མ་གཏོགས་པར་གཞན་བཞི་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་རྟག་ཏུ་ལྡན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་རྣམས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་ཡང་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་མི་སྲིད་དེ། གཞན་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཅི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཇི་སྲིད་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་ཞིག་ གམ།འོན་ཏེ་རྒྱུན་གྱིས་འཇུག་ཅེ་ན། དེ་གཅིག་པུ་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སྐད་ཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ནི་རྒྱུན་འབབ་ཆུ་བོ་བཞིན། །དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བར་ཆད་མེད་པར་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་ བའོ།།ཆུའི་ཚོགས་ཀྱི་སྔ་ཕྱིའི་ཆུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབབ་པ་ནི་ཆུ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཆུ་བོ་རྩཝ་དང་ཤིང་དང་ལྕི་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དེད་ཅིང་འབབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་དང་ལྡན་ པ་ཡང་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་ནས་ཇི་སྲིད་འཁོར་གྱི་བར་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལྟར་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་དེ་གང་གི་ཚེ་ན་ལྡོག་པར་འགྱུར་སྙམ་པ་ལ། དགྲ་བཅོམ་ཉིད་ན་དེ་ལྡོག་གོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན་གང་ དང་ལྡན་ན་འདི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཅི་དང་ལྡན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཚེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་ངན་ལེན་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྡོག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ ཉིད་ཀྱི་དུས་ན་དགྲ་བཅོམ་པའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ངར་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གྱུར་པ་གཉིས་པ་སྟེ། དེ་ལ་གནས་ཏེ་རབ་འབྱུང་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་པའོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ གནས་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་དམིགས་པར་གྲགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་གནས་དང་དམིགས་པར་མ་གྲགས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་དང་དམིགས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པ་ནི་མི་རུང་བས་དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་གནས་དང་ དམིགས་པ་བསྟན་པ་དང་།ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་གནས་ཏེ་རབ་འབྱུང་ཞིང་། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡིད་ཅེས་བྱ། །རྣམ་ཤེས་པར་སེམས་བདག་ཉིད་ཅན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་གནས་ཏེ་རབ་ཏུ་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཉིད་ལ་སྦྱར་རོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དེའི་བག་ཆགས་ཀྱི་གནས་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ལ་གནས་བཅས་ནས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་གྱིས་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

其中说'无覆'是为了遮除有覆无记。说'无记'是为了遮除善与不善。因为未被意识的暂时性烦恼所覆盖故为无覆。因为是异熟故为异熟，是善与不善无法记别故为无记。触等也是如此。如同阿赖耶识唯一是异熟，所缘和行相相续不断，恒时具有触等，其受唯是舍受，无覆无记。如是触等也唯一是异熟，所缘和行相相续不断，除自性外与其余四相应，恒时与阿赖耶识相应。其中受唯是舍受，无覆无记也如同阿赖耶识，与异熟相应者非异熟，所缘和行相相续不断也是所缘和行相不可能间断，其他也应如是说。
阿赖耶识是否恒时无间断地运行于诸识中，还是相续而行？它不是唯一无间断地运行，因为是刹那性的缘故。然而它如同河流般相续。'它'是指阿赖耶识。其中相续是指因果无间断地相续而生。水的聚集前后相续不断流动称为河流。如同河流携带草木泥土等而流动，如是阿赖耶识具有福德、非福德和不动业的习气，摄持触、作意等，乃至轮回期间相续不断地生起。
如是相续生起何时会停止呢？说'于阿罗汉位则转依'。什么是阿罗汉位？具何者称为阿罗汉？具有尽智和无生智故。此时因为阿赖耶识中的随眠完全断除，阿赖耶识转依，即是阿罗汉位。
已说异熟位及其分类。现在说第二种我思量，即'依彼而生起'等广说。如同眼等识的所依是眼等，所缘是色等为众所周知，染污意的所依和所缘却不为人知。识不可能无所依和无所缘，因此为了显示染污意的所依和所缘以及词义，说'依彼而生起，缘彼意识生，具我思量体'。'依彼而生起'中的'彼'是指阿赖耶识。阿赖耶识是其习气的所依，因此依止于彼而生起，即相续而生的意思。

།ཡང་ན་ཁམས་སམ་ས་གང་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཐོབ་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ ཡིད་དེ་ཡང་ཁམས་དེ་དང་ས་དེའི་ཡིན་ཏེ།དེ་ཀུན་གཞི་དེ་ལ་རག་ལུས་པས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་གནས་ཏེ་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་བས་ཀུན་གཞི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ལང་དང་ང་ཡིར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་སེམས་གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་དེའི་དམིགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་དེ་མི་འདོད་ཀྱང་དུས་ལ་ལར་སེམས་གང་ལས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དེ་ཉིད་དམིགས་པ་ཡིན་ཞིང་དེ་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡིད་ཅེས་ བྱ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡིད་ཅེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྱུང་བའོ།།དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡིད་ཅེས་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རྣམ་པར་ འབྱེད་དོ།།ཡང་དེའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། ངར་སེམས་བདག་ཉིད་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལྟར་ངར་སེམས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ངེས་པའི་ཚིག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཡིད་ཅེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་དེ་ངེས་པར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པར་གྱུར་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་གང་དག་དང་ཇི་སྙེད་དུས་ནི།ཇི་སྲིད་དུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་དེ་མི་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི། །ཉོན་མོངས་བཞི་དང་རྟག་ཏུ་འགྲོགས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་དང་དེ་ལས་གཞན་པའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཉོན་མོངས་པའང་དྲུག་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འགྲོགས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །མི་དགེ་བ་དག་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བསྒྲིབས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་མི་སྲིད་དེ།བསྒྲིབས་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་དུ་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་སྟེ། ཇི་སྲིད་དུ་དེ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །སྤྱིར་བསྟན་པས་ཁྱད་ པར་མི་ཤེས་ནས་ཁྱད་པར་སྟོན་ཏོ།།བདག་ཏུ་ལྟ་དང་བདག་ཏུ་རྨོངས། །བདག་རྒྱལ་བདག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བདག་ཏུ་མཐོང་བ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྨོངས་པ་ནི་མི་ཤེས་པ་སྟེ། བདག་ མི་ཤེས་པ་ནི་བདག་ཏུ་རྨོངས་པའོ།།བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་ནི་བདག་གི་ཡུལ་ལ་ངར་སེམས་པ་སྟེ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བདག་ཆགས་ནི་བདག་ལ་ཆགས་པ་སྟེ། བདག་ལ་དགའ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ ལ་རྨོངས་པར་གྱུར་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་འབྱུང་ངོ་།།བདག་ཏུ་མཐོང་བས་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །དེ་གསུམ་ཡོད་ན་བདག་ཏུ་བསམས་པའི་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ལ་ཆགས་པའོ།

或者在任何界或地中，阿赖耶识获得异熟果报时，染污意也属于该界和该地，因为它依赖于阿赖耶识而转起，所以依止于它而生起。
所谓'缘于它'是指缘于阿赖耶识本身，因为与我见等相应，而缘阿赖耶识为我及我所。
若问：如何是从某心而生者即成为它的所缘？就像有些人虽不承认，但有时从某心生起意识时，即以彼心为所缘而生起。
所谓意识是依止于名为意的阿赖耶识而生起。
'缘于它名为意'这句话区分了阿赖耶识和转识。
若问其本性为何，说'我思为自性'，因为是我思的自性，从词源学的角度称为意。
因为是识的自性，所以它必定与心所相应，但不知与哪些心所相应，相应时间有多长，因此说：'有覆无记，恒与四惑俱。'
心所有二种：烦恼及其他。为了区别其他，所以说'烦恼'。
烦恼有六种，但不是与所有烦恼都相应，所以说'四'。
'俱'是指相应。
烦恼也有二种：不善和有覆无记。为了区别不善，所以说'有覆无记'。
有覆识不可能与不善相应，因为有覆是染污性的缘故。无记是因为不能记别为善或不善的缘故。
'恒'是指一切时，只要它存在就与这些相应。
因为总说不知其差别，所以说明其差别。
'我见及我痴，我慢我爱'，于取蕴见我是我见，即所谓萨迦耶见。
痴是无明，不了知我是我痴。
我慢是对我的境界起慢心，即所谓我慢。
我爱是对我的贪著，即所谓我贪。
其中，对阿赖耶识的自性愚痴时，就对阿赖耶识生起我见。
由见我而心生高举，即是我慢。
有此三者时，对所思维的我执对象生起贪著，即是我爱。

།ཡང་ སྨྲས་པ།མ་རིག་པ་དང་བདག་ལྟ་དང་། །ངའོ་ང་རྒྱལ་སྲིད་འདི་བཞིས། །ཀུན་གཞི་ཉོན་མོངས་ཅན་འགྱུར་ཡིད། །ངར་སེམས་པ་ཡི་མཚན་ཉིད་དེ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུ་བྱེད་པའང་། །ཡིད་དེ་དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན། །སེམས་དགེ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཚེ། །རྟག་ཏུ་ངར་འཛིན་རྒྱུ་ཡིན་ ནོ།།བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཡིད་བཞིན་དུས་དགུ་པ་སྟེ། འདིར་སྤྱིར་བརྗོད་པ་ཅི་རང་གིས་པ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་གྱིས་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མི་ཤེས་ནས། དེའི་ཕྱིར་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེའིའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་ དུ་སྐྱེས་པ་ནི་གང་དུ་བྱུང་བའོ།།དེའིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་དང་ས་གང་དུ་སྐྱེས་པ་ཁམས་དེ་དང་ས་དེ་ཉིད་ཀྱི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཁམས་གཞན་དག་ཀྱང་ས་གཞན་དག་གི་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་དེ་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནམ། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ ཀྱང་གཞན་རེག་སོགས་ཀྱང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ།།ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ། །རེག་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་སྟེ། ཆོས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་གྱི། ཁམས་དང་ས་གཞན་གྱི་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་ཡིད་བཞིན་དུ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དེ་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་དུས་ན་ཡང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འབྱུང་ན་ནི་དེའི་ ལྡོག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།མི་ལྡོག་ན་ནི་དེ་ལ་ཐར་པ་ག་ལ་ཡོད་དེ་ཐར་པ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། མི་འགྱུར་ཏེ། །འདི་ལྟར་དེ་ལ་དགྲ་བཅོམ་མེད། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ་མེད། །འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ལམ་ནའང་མེད། །དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་ པར་སྤངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་མེད་དེ།དེ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉོན་མོངས་པ་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཉིད་ཀྱིས་སྤོངས་ཏེ། དེ་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་ན་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་བཞིན་དུ་མེད་དོ། །ཕྱིར་མི་ འང་བ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་ཡང་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ཡང་ལམ་བཞིན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རོ།།འགོག་པ་ལས་ལངས་ནས་ ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་འབྱུང་ངོ་།།འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ལམ་ནའང་མེད། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྨོས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམ་པར་གཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། །བདག་མེད་པར་མཐོང་བ་ནི་ བདག་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ན་དེ་འབྱུང་བར་མི་ནུས་ཏེ།གཉེན་པོ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་མེད་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ན་དེ་འགག་གོ། །དེ་ལས་ལངས་ནས་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ཉིད་ལས་འབྱུང་ངོ་།།འདི་ནི་གྱུར་པ་ཉིད་པའོ། །ཞེས་བསྟན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཞེས་མཇུག་སྡུད་པའོ། །གྱུར་པ་གཉིས་པའི་འོག་ཏུ་གྱུར་པ་གསུམ་པ་བརྗོད་དགོས་པས། གསུམ་པ་ཡུལ་རྣམ་དྲུག་པོ་ལ། །དམིགས་པ་གང་ཡིན་དེ་དག་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གསུམ་ པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ།།རྣམ་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། །ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་འཛིན་པ་དང་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

又说：无明和我见，我慢和此四有，阿赖耶染污意，我思维为相故，颠倒之因所作者，意即彼等染污者，心善无记之时，常为我执之因。
彼等我痴等烦恼亦如意第九时，此处总说何自性相应，抑或不知与他性相应，故说'于何处生即彼'。'于何处生'即于何处出现。'彼'即于何界地生起，即与彼界地相应，而非与其他界地相应。此是否仅与四烦恼相应？答曰：不是。
然而'亦与触等相应'。'亦'字为摄义。'触等'即触、作意、受、想、思，此五法遍行故与一切识相应。彼等亦与所生处相应，而非与其他界地相应。或者'其他'是为区别与根本识相应者，因根本识之触等是无覆无记。
染污意如意是有覆无记。若染污意于善、染污、无记时无差别而生，则无有还灭。若无还灭，则于彼中何有解脱，岂不成无解脱？答：不会，因为于彼中无阿罗汉，灭尽定中无，出世间道中亦无。
阿罗汉已断尽烦恼故无染污意，如有顶烦恼所断，得阿罗汉时以无间道断除，故阿罗汉位时如其他烦恼般无有。
断除无所有处贪欲得灭尽定者，以道力得灭尽定故，于灭尽定时如道般灭除。从灭定出定后复从阿赖耶识生起。
出世间道中亦无。说'出世间'是为遮遣世间。于世间道中染污意确实生起。见无我是我见等对治，故于出世间道中不能生起，因对治与所治不能同时存在，故于出世间道中灭除。从彼出定后复从阿赖耶识生起。
此即已说'此是转识'之释。此为结语。转识第二之后应说第三转识，故说'第三缘六境，彼等即所缘'。'第三'即'识转'之余词。
'六种'即六种类：色、声、香、味、触、法性境。缘境即执取、分别之义。

། དེ་ཡང་ཅི་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའམ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞིག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དགེ་དང་མི་དགེ་གཉི་ག་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། གཉི་ག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་གཏི་མུག་མེད་པ་དང མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་དགེ་བའོ།།ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མི་དགེ་བའོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དགེ་བའང་མ་ཡིན་མི་དགེ་བའང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཡང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཅི་ འདྲ་བ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཅི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་ཅེ་ན།དེའི་ཕྱིར། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་བྱེ་བྲག་ངེས། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་དང་། །དེ་བཞིན་ཉོན་མོངས་ཉེ་ཉོན་མོངས། །ཚོར་བ་གསུམ་དང་དེ་མཚུངས་ལྡན། །ཞེས་ བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་བསྟན་པ་དེ་དག་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དང་པོའི་རེག་ལ་སོགས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཐོག་མར་བཤད་པས་དང་པོ་སྟེ། །འདི་ལྟར་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། །རྟག་ཏུ་རེག་དང་ཡིད་བྱེད་དང་། །རེག་དང་འདུ་ཤེས་ སེམས་པར་ལྡན།།ཞེས་བྱ་བ་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་བཤད་པའོ། །དེ་དག་གི་དང་པོ་ནི་རེག་པ་ཡིན་པས་རེག་པ་ལ་སོགས་པའོ། །རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དག་གོ། །འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འབྱུང་ངོ་། །བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། འདུན་མོས་དྲན་དང་བཅས་པ་དང་། །ཏིང་ངེ་འཛིན་བློ་བྱེ་བྲག་ངེས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བྱེ་བྲག་ཅན་ལ་ངེས་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་ཡུལ་ནི་བྱེ་བྲག་ཅན་ཉིད་ཡིན་གྱི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདུན་པ་ནི་བསམས་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པ་སྟེ། མ་བསམས་པ་ལ་འདུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བལྟ་བ་དང་མཉན་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས པའི་ཡུལ་བསམས་པའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམས་པའོ།།དེ་ལ་མཐོང་བ་དང་ཐོས་བ་ལ་སོགས་པར་སྨོན་པ་ནི་འདུན་པ་སྟེ། ད་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མོས་པ་ནི་ངེས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། །ངེས་པར་སྨོས་པ་ནི་ངེས་པ་ མ་ཡིན་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཏེ།རིགས་པའམ་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་གི་དངོས་པོ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ངེས་པ་སྟེ། མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་གང་གིས་རྣམ་པར་ངེས་པའི་རྣམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་དེ་ལ་སེམས་འཇོག་པ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་བཞིན་ ཉིད་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་མོས་པའོ།།དེ་ནི་མི་འཕྲོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཅན་ཏེ། མོས་པ་གཅེས་སུ་བྱེད་པ་ནི་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་འཕྲོག་པར་མི་ནུས་སོ། །དྲན་པ་ནི་འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་མ་བརྗེད་པ་སྟེ། སེམས་ ཀྱི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ།།འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་ནི་སྔོན་གྱི་མྱོང་བའོ། །མ་བརྗེད་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་འཛིན་པ་ཆུད་མི་ཟ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུའོ། །སྔོན་བཟུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པ་ཡང་དང་ཡང་དྲན་པ་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་སྟེ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཁོ་ན་མངོན་པར་བརྗོད་ པ་ཉིད་དོ།།དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་ལས་ཅན་ཏེ། དམིགས་པ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཡོད་ན་དམིགས་པ་གཞན་ནམ། རྣམ་པ་གཞན་ལ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་མེད་པས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་མེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བརྟག་པའི་དངོས་པོ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །བརྟག་པའི་ དངོས་པོ་ནི་ཡོན་ཏན་དུའམ།ངེས་པར་བརྟག་པར་བྱའོ། །རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ནི་དམིགས་པ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །སེམས་མཉམ་པར་གཞག་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བློ་ནི་ཤེས་རབ་བོ།

那么，这是善或不善或无记呢？为此说道：'非善亦非不善。'不是善与不善，也不是二者都不是的无记。与无贪、无嗔、无痴相应的是善。与贪、嗔、痴相应的是不善。与善和不善都不相应的是非二者，即既非善又非不善的意思。
那么，与心所法相应的是什么样的，与之相应的心所法有多少呢？为此说道：'遍行别境定，善心所法及，如是烦恼随烦恼，三受与彼相应。'
由于不知所说的遍行等，为了详细说明这些，故说'首先触等'。最初说故为首，即如是遍行及，恒时触作意，触想思相应。这是最初所说的。其中第一是触，故说触等。触、作意等五法，随顺一切心故为遍行法。即它们在阿赖耶识、染污意及转识中都无差别地生起。
就别境而言，说道：'欲胜解念及，三摩地慧别境定。'由于在特殊对境上决定，故称别境，即它们的对境是特殊的，而非一切。其中欲是对所思维的事物的希求，因为对未思维的没有欲求，故说是对境决定。所思维的是应见、应闻等对境所思维的事物。对此希求见闻等即是欲，其作用是作为精进的所依。
胜解是对已确定的事物如实地坚持。说'确定'是为了遮遣非确定，即对于通过正理或可信教言的事物无有怀疑，这是确定。以无常、苦等行相所确定的，即以该行相安住于彼事物，即'此确实如是，不可能是其他'的坚持即是胜解。其作用是不被夺取，即具有胜解者不会被论敌从自宗见解中夺走。
念是对熟悉事物的不忘失，即心的表述性。熟悉事物即先前经历过的。不忘失是使所缘不失的因。对先前所取事物的所缘行相反复忆念即是表述，表述即是表述性。其作用是不散乱，因为有对境的表述时，心不会散乱于其他对境或其他行相，故其作用是不散乱。
三摩地是对所观察事物的心一境性。所观察事物是应当观察功德或决定。一境性即是专注一境。心得等持时，能如实了知，故其作用是作为智慧的所依。慧即是智慧。

།དེ་ཡང་བརྟག་པའི་ དངོས་པོ་ཉིད་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ།རིགས་པ་དང་། རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། གཞན་པའོ། །རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་པས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འདྲེས་པ་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པའམ་ལོག་པར་སོ་སོར་རྟོགས་པའོ། ། རིགས་པ་ནི་གཤའ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་མངོན་སུམ་མོ། །རིགས་པ་རྣམ་པ་དེ་གསུམ་གྱིས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང བ་སྟེ།དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་པའི་གསུང་རབ་ཚད་མ་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །རིགས་པ་ངེས་པར་སེམས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཡིད་ཆེས་པ་ མ་ཡིན་པའི་ལུང་དང་།རྗེས་སུ་དཔག་པར་སྣང་བ་དང་། ལོག་པར་བསམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་དེས་བསྐྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའོ། །སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ཤེས་པ་ནི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པའང་མ་ཡིན། མི་རིགས་པས་བསྐྱེད་ པའང་མ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་སོམ་ཉི་ཟློག་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། སོམ་ཉི་ཟློག་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ངེས་པ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་དུ་གྱུར་ནས་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལྟར་ན་གང་དུ་མོས་པ་དེར་གཞན་དག་གདོན་མི་ཟ་བར་མི་འབྱུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ད་ནི་དེའི་འོག་ཏུ་བསྟན་པ་དགེ་བ་དག་བརྗོད་དགོས་པས་དེའི་ཕྱིར། དད་དང་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་དང་། །མ་ཆགས་ལ་སོགས་གསུམ་བརྩོན་འགྲུས། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་དང བག་ཡོད་བཅས།།རྣམ་མི་འཚེ་དགེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཆོས་བཅུ་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །དེ་ལ་དད་པ་ནི་ལས་དང་། འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་ཡོད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་ཅན་དང་ནུས་པ་དག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། སེམས་དང་ བ་དང་།འདོད་པའོ། །དད་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡོན་ཏན་ཅན་ནམ། ཡོན་ཏན་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཡོད་པ་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་དང་བའི་རྣམ་པ་དང་། ཡོད་པ་ཡོན་ཏན་ཐོབ་བར་བྱེད་དམ་སྐྱེས་པ་ནུས་ པ་ལ་འདོད་པའི་རྣམ་པའོ།།སེམས་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྙོག་པ་དང་མི་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མའི་རྙོག་པ་མེད་པས་སེམས་དང་བ་ལ་བརྟེན་ཏེ་དང་བར་འགྱུར་བས་དང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་ འདུན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ནི་བདག་གམ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་འཛེམ་པའོ། །དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་འདོད་པ་ཡིན་པས། སྡིག་པ་ཉིད་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྟེ། བྱས་ཀྱང་ རུང་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དེས། སེམས་བག་འཁུམས་པའི་འཛེམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པའོ། །འདི་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལེགས་པར་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་འཛེམ་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་ན་འདི་ནི་སྨད་པ་སྟེ། བདག་ལ་ལས་འདི་ལྟ་བུ་རིག་ན་སྨོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལ་འཛེམ་པ་སྟེ། འདི་ཡང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལེགས་པར་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མ་ཆགས་པ་ནི་ཆགས པའི་གཉེན་པོའོ།།ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་ཀུན་དུ་ཆགས་པ་དང་སྨོན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེའི་གཉེན་པོ་ནི་མ་ཆགས་པ་སྟེ། སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་མ་ཆགས་པ་དང་མི་ཕྱོགས་པའོ། །འདི་ནི་ཉེས་བར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་ རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།

此外，对于所观察的事物本身进行详细分析，即通过正理和非正理所生以及其他。由于能够分析所以称为详细分析，即对于如自相和共相混杂等诸法进行正确或错误的分别了知。
正理即真实，包括可信的教证、比量和现量。由这三种正理所生的即是由正理所生。这又包括闻所生、思所生和修所生。其中，由可信的经典作为量而了知的是闻所生。由确定思维正理而生的是思所生。由三摩地所生的是修所生。
非正理即不可信的教证、似比量和邪定。由这些非正理所生的即是由非正理所生。获得出生和了知世间名言既非由正理所生，也非由非正理所生。
这是具有遣除疑惑的作用，因为通过智慧详细分析诸法而获得确定。这五法是相互区别而生起的。如是，若于某处生起信解，则其他必定不生，对一切也应如是说。已说完特殊的确定。
现在其后应说善法，因此说：'信、惭、愧，无贪等三精进，轻安及正知，不害称为善'，这些是十一法。
其中，信是对业果、三宝的存在、具功德者和能力者生起确信、净信和欲求。信有三种：对实有的具功德或非具功德者生起确信的行相；对实有的具功德者生起净信的行相；对实有的能获得功德或已生功德的能力者生起欲求的行相。
关于心清净，由于信与心的污浊相违，因此与之相应时，无有烦恼和随烦恼垢染的污浊，依于心清净而得清净，故称为清净。这具有作为欲求所依的作用。
惭是依于自身或法而对过失的羞耻。由于是圣者所呵责及不欲其异熟果报，恶行即是过失，无论已作或未作，对此过失而生起内心畏缩的羞耻即是惭。这具有作为防护恶行的所依的作用。
愧是依于世间而对过失的羞耻。在世间这是应受呵责的，想到'若人知我有此等行为将受呵责'，由非诗偈等的怖畏而对过失生起羞耻，这也具有作为防护恶行的所依的作用。
无贪是贪的对治。所谓贪是对三有和三有资具的贪著和希求。其对治即是无贪，是对三有和三有资具的无贪著和不趋向。这具有作为不趣入恶行的所依的作用。

།ཞེ་སྡང་མེད་པ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཞེ་སྡང་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ། །ཞེ་སྡང་མེད་པ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་ བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་མེད་པའོ།།འདི་ཡང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའོ། །གཏི་མུག་ ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་།བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་རྣམས་མི་ཤེས་པའོ། །གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་དེ་དག་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། འདི་ཡང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་ བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།བརྩོན་འགྲུས་ནི་ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་སྟེ། དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་ཡིན་གྱི། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་སྤྲོ་བ་ནི་ལེ་ལོ་ཡིན་པས་ལེ་ལོ་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ སྒྲུབ་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཉེན་པོ་སྟེ། ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་རྣམས་ཏེ། དེ་མེད་ན་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡོད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་ལུས་རང་གི་དགོས་པ་རྣམས་ལ་ལྡང་བ་ཡང་བ་གང་ལས་འབྱུང་བའོ། །སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཞུགས་པའི་སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་དང་། ཡང་བའི་རྒྱུ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཆོས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དང་ ལྡན་ན་དམིགས་པ་ལ་སེམས་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ལུས་ཀྱི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་དགའ་བས་ཟིན་པ་ལ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཡིད་དགའ་ན་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མདོ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ ནི་དེའི་དབང་གིས་གནས་གྱུར་པས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པར་སེལ་བའི་ལས་ཅན་ནོ།།བག་ཡོད་བཅས་ནི་བག་ཡོད་པ་དང་བཅས་པས་བག་ཡོད་བཅས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། བཏང་སྙོམས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་དང་འདིར་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་བཤད་པའི་ སྐབས་ཡིན་པ་དང་།དད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་མ་སྨོས་པ་དང་། དགེ་བ་ལྷག་པ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར། བཏང་སྙོམས་ཉིད་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ། །དེ་ལ་བག་ཡོད་པ་ནི་བག་མེད་པའི་གཉེན་པོའོ། །མ་ཆགས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བར་ནི་བག་ཡོད་པ་སྟེ། གང་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་ནས་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྤོང་ཞིང་དེའི་གཉེན་པོ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་སྒོམ་པ་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་བག་ཡོད་པའོ། །དེ་བས་ན་བག་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ཉིད་དེ། བག་མེད་པ་ནི་འདི་ལས་ཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་འཇིག་རྟེན པ་དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སེམས་རྣལ་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་དང་། སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། ཚིག་འདི་གསུམ་གྱིས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཐོག་ མ་དང་།བར་དང་། ཐ་མའི་དུས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལ་བྱིང་བ་དང་། རྒོད་པ་ནི་སེམས་མི་མཉམ་བ་སྟེ། དེ་མེད་པས་ཐོག་མར་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་ཅིང་བསྒྲིམ་མི་དགོས་པར་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་ཅི་རིགས་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ འཇུག་པ་ནི་རྣལ་དུ་འདུག་པ་ཉིད་དོ།།དེའི་དུས་ན་བསྒོམས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པའི་ཕྱིར་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་འབྱུང་བར་དོགས་པ་དང་ལྡན་ནོ།

无嗔是嗔恚的对治，嗔恚是对众生、苦及苦处诸法生起恼害心。无嗔是嗔恚的对治，故对众生、苦及苦处诸法不生恼害心。此亦具有不入恶行之所依的作用。
无痴是愚痴的对治，是如实正确了知。愚痴是不知业果、真谛及三宝。由是愚痴的对治，无痴即是正确了知业果、真谛及三宝，此亦具有不入恶行之所依的作用。
精进是懈怠的对治，是对善法生起欢喜心，而非对烦恼。对烦恼生起欢喜即是懈怠。此具有圆满成就善法之作用。
轻安是随眠的对治，是身心调柔性。随眠是身心不调柔性及烦恼法的种子，无彼则有轻安。其中身调柔是身体对自身所需轻快敏捷。心调柔是入于如理作意时心的轻快安适，是从心所生起转为他法。具此则心无障碍趣入所缘，故称心调柔。
应知身触特殊喜悦即是身轻安，如经中说'意喜则身轻安'。此由其力转依而具有清净一切烦恼障的作用。
具正念是具有正念，何为正念？即是舍。为何如此？因为此处是专说一切善法的场合，且如信等未明显提及，又无其他殊胜善法，故显然是指舍。
其中正念是放逸的对治。从无贪至精进皆是正念，住于无贪等而断除不善法并修习其对治善法的无贪等即是正念。故是放逸的对治，因为放逸与此相反。此具有圆满一切世间、出世间功德的作用。
舍是心平等性、心安住性、心任运性，此三词显示舍的初、中、后时。此中昏沉掉举是心不平等，无彼故初时心平等。其后不需造作勤勉而等持心随宜平等趣入即是安住性。此时由修习未久故具有昏沉掉举生起之虑。

།དེའི་འོག་ཏུ་བསྒོམ་བ་ཁྱད་ཞུགས་པར་གྱུར་པས་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐག་རིང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དགོས་པ་མེད་དེ། བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་ནི་གཉེན་ པོའི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་རྩོལ་བ་མི་བྱེད་པར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་དུས་ན་སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ།འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐབས་མི་འབྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། གསོད་ པ་དང་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་མི་འཚམས་བས་མི་འཚེ་བ་སྟེ།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་བ། །བསོད་ཉམས་སེལ་བས་སྙིང་རྗེ་བའོ། །བསོད་ཉམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་སྟེ། བདེ་བ་སེལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྙིང་རྗེ་ཅན་ནི་ཕ་རོལ་སྡུག་ བསྔལ་ན་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ནི་རྣམ་པར་ཐོ་མི་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དགེ་བ་བཅུ་གཅིག་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།དེའི་འོག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བསྟན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། ཉོན་མོངས་ནི། འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་ གཏི་མུག་དང་།།ང་རྒྱལ་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་མོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་གཏི་མུག་ནི་འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་གཏི་མུག་གོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ནི་སྲིད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་དང་སྨོན་པ་སྟེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་བསྐྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། ། སྡུག་བསྔལ་ནི་འདིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པའི་དབང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པས་དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་སྐྱེད་པར་བཤད་དོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས མནར་སེམས་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སེམས་རྩུབ་པའོ། །དེས་ནོན་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གསོད་པ་དང་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་བྱ་བར་སེམས་སོ། །དེ་ནི་རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རེག་པ་ནི་བདེ་བ་སྟེ། དེ་དང་ ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ནི་རེག་པར་གནས་པའོ།།རེག་པ་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ནི་རེག་པར་མི་གནས་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་སེམས་ཡོད་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་གདུང་བར་འགྱུར་རོ། ། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྱུར་བས་ལུས་ལ་ཡང་གདུང་བར་ཡང་འགྱུར་བ་ཉིད་དེའི་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་སྡུག་བསྔལ་དང་བཅས་ཤིང་ཕོངས་བ་དང་བཅས་པར་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེ་འགྲས་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་གང་དང་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་རེག་པར མི་གནས་པ་དང་།ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་དུ་བཤད་དོ། །གཏི་མུག་ནི་ངན་སོང་རྣམས་དང་བདེ་འགྲོ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་དེ་དག་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ལ་གང་མི་ཤེས་པའོ། །འདི་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་ བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ་ལས་དང་། སྐྱེ་བའི་བདག་ཉིད་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་འབྱུང་བ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སྔ་མ་སྔ་མ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་བདག་ཉིད་རྙེད་པའོ། ། འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པ་ནི་རྨོངས་པར་གྱུར་ལ་ལོག་པར་ཤེས་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཡང་སྲིད་པའི་ལས་དང་སྐྱེ་བ་རྣམས་འབྱུང་གི་རྨོངས་པར་མ་གྱུར་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ང་རྒྱལ་ནི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན ནས་འབྱུང་བའོ།།དེ་ནི་སེམས་ཁེངས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བདག་གམ་བདག་གི་དངོས་པོར་སྒྲོ་བཏགས་ནས། འདི་ནི་བདག་གོ། །འདི་ནི་བདག་གིའོ་ཞེས་དེ་དང་དེའི་ཁྱད་པར་གྱིས་བདག་ཁེངས་ཤིང་གཞན་དག་ལས་ལྷག་པར་རློམ་སེམས་པའོ། །དེ་ནི་མི་གུས་པ་དང་སྡུག་ བསྔལ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།མི་གུས་པ་ནི་བླ་མ་རྣམས་དང་། གང་ཟག་ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་འགྱིང་ཞིང་ལུས་དང་ངག་གི་སྲི་ཞུ་མེད་པའོ།

此后，由于修行已深入，其违品已远离故无需。沉掉二者对治之因不作功用而自然成就时，心即自然成就。此为一切烦恼及随烦恼不得生起之所依。
无害即是害之对治，不以杀缚等加害众生，即是无害。对众生慈悲，除去安乐故为慈悲。所谓安乐即是乐，除去安乐是其义。具慈悲者因他人苦而自生苦故。此为无害之作用。
已说十一善法。
其后宣说诸烦恼，故依彼等而说：'贪欲、嗔恚及愚痴，慢心、见解与疑惑。'贪欲、嗔恚及愚痴即是贪嗔痴。其中贪欲是对有及受用过分贪著与希求，其作用是生起一切苦。此处苦即是取蕴，彼等由欲有、色有、无色有而现前成就，故说贪欲之作用是生起一切苦。
嗔恚是对众生之恼害心，即对众生之粗暴心。为其所制时，即思维对众生作杀缚等害。其作用是为不安乐及恶行之所依。安乐即是乐，与之共住即是安乐而住。不与安乐共住即是不安乐而住，与苦共住是其义。有恼害心时必定生起忧恼故心生苦恼。
随心转故身亦生苦，于一切威仪中住于苦及贫乏。具嗔恨心者与任何恶行相应皆不应理，故说嗔恚之作用是为不安乐及恶行之所依。
愚痴是对恶趣、善趣、涅槃及其获得之因，以及彼等因果关系之如实性不了知。此为烦恼生起之所依。
其中烦恼即业及生之自性是三种烦恼。其生起即由前前烦恼为因而得后后烦恼之自性。作为生起所依即是由于愚痴而有邪知、疑惑、贪欲等烦恼，从而生起后有之业及生，若无愚痴则不然。
慢即一切我慢皆依萨迦耶见而生。其相为心高举，即于诸蕴增益我或我所，认为'此是我，此是我所'，由彼彼差别而心高举，认为胜过他人。其作用是为不恭敬及苦生起之所依。不恭敬即对上师及具功德者傲慢而无身语恭敬。

།སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་ནི་འདིར་ཡང་སྲིད་པ་འབྱུང་བའོ། །དེ་ནི་སེམས་ངེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོར་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་སེམས་ཁེངས་པའི་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་ གིས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་ཐ་དད་དེ།ང་རྒྱལ་དང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་དམའ་བབས་ཀྱང་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའམ། རིགས་ལ་སོགས་པས་མཚུངས་པ་ཉིད་ ལ་བདག་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ།།ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ནི་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་མཚུངས་པ་བས་གཏོང་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཉམས་རྩལ་ལ་སོགས་པས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་པའམ། རིགས་དང་ནོར་དང་རིགས་པ་ལ་སོགས་པས་ ཆེ་བ་ལ་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་བདག་མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་སྟེ།འདི་ནི་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་རྣམས་ཀྱི་ཆེ་བ་བས་ཀྱང་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ལོ། །ངའོ་ སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པ་རྣམས་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་ནས་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བར་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་ བོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་རིགས་དང་རིགས་པ་ལ་སོགས་པས་ཁྱེད་ཆེ་བར་འཕགས་པ་བས་རིགས་དང་རིགས་པ་ལ་སོགས་པས་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་བདག་ཆུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་ལ་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་ནི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་སུ་ལ་ཡོད་པ དེ་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པའོ།།དེ་བས་ན་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་པ་དེས་སྦྱིན་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་མེད་བར་ཡོན་ཏན་དེ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་བས་ན་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིར་བཤད་དུ་ཟིན་ ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་གཏོགས་པས་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ཉིད་ལྔ་ཁོ་ན་སྟེ།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་བ་དང་སྦྱར་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་བའི་ལྟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། རྟོག་པའི་ཚུལ་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་ དམིགས་པ་དང་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་དོ།།དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་གང་བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བའོ། །མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ལ་བདག་ཏུ་བཟུང་བ་དེ་དག་ཉིད་ལ་གང་ཆད་པའམ། རྟག་པར་ལྟ་ བའོ།།ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་ལྟ་བ་གང་གི་རྒྱུའམ་འབྲས་བུའམ། བྱེད་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའམ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་འཇིག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་སྡིག་པ་ཡིན་པས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ རྣམས་ལ་མཆོག་དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་གཙོ་བོ་དང་དམ་པར་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ལ་དག་པ་དང་གྲོལ་བ་དང་ངེས་པར་འབྱིན་པར་ལྟ་བའོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་ལས་ དང་འབྲས་བུ་དང་།བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་རྣམས་ལ་ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་སྟེ། ཡོད་དམ་མེད་སྙམ་དུ་བློ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་ནི་ཡིད་གཉིས་སོ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ལས་རང་བཞིན་གཞན་ཉིད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།བམ་པོ་གཉིས་པ་སྟེ་ཐ་མའོ།

苦的生起即是此处后有的生起。虽然它在心的确定自性上没有差别，但由于心高慢的因的差别而分为七种不同：即所谓慢、过慢等。
对于种姓、学识、财富等虽然低劣，却因种姓、学识、财富等而认为'我伟大'而心生高慢，或者对于在种姓等方面相等者认为'我与之相等'而心生高慢，这就是慢。
过慢是对于在种姓、学识、财富等相等者，认为自己在布施、持戒、技艺等方面'我更胜'，或者对于在种姓、财富、智慧等方面优越者，认为'我在学识、财富等方面与之相等'，这就是过慢。
对于在种姓、学识、财富等方面优越者，认为'我在种姓、学识、财富等方面更胜'而心生高慢，这就是慢过慢。
我慢是对于无我我所的五取蕴，执著为我与我所而心生高慢，这就是我慢。
增上慢是对于应当证得的上位功德，认为'我已经证得'而心生高慢，这就是增上慢。
卑慢是对于在种姓、智慧等方面远胜于己者，认为'我仅仅稍逊一点'而心生高慢，这就是卑慢。
邪慢是对于不具功德而认为'我具有功德'而心生高慢，这就是邪慢。
不具功德是指破戒等，谁有这些，谁就是具有非功德者。
因此，认为'我具有功德'，是在无有布施、持戒等的情况下，承认自己具有这些功德。所以因为无有实事，称为邪慢。
所谓见，虽然已经总说，但属于烦恼故，唯有五种烦恼自性，即与萨迦耶见等诸见相应，而非世间正见和无漏见。
这些虽然在烦恼性和分别方式上没有差别，但由所缘和行相的差别而互相区别。
其中，萨迦耶见是对五取蕴执著为我和我所的见解。
边执见是对执为我的那些五取蕴，执为断灭或常恒的见解。
邪见是否定见的因或果或作用，或破坏实有事物，这在一切见中最为罪恶，故称邪见。
见取见是对五取蕴执为最胜、殊胜、第一、最上的见解。
戒禁取见是对五取蕴执为清净、解脱、出离的见解。
疑是对业果、谛理、三宝等犹豫不决，认为'有耶无耶'而心生种种分别，这就是疑。这与智慧有着不同的自性。
六种烦恼已经说完。卷二终。

། དེའི་འོག་ཏུ་བསྟན་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཁྲོ་དང་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། །འཆབ་དང་འཚིག་དང་ཕྲག་དོག་དང་། །སེར་སྣ་དང་ནི་སྒྱུར་བཅས་དང་། །གཡོ་རྒྱགས་རྣམ་འཚེ་ངོ་ཚ་མེད། །ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་དང་རྒོད་པ་དང་། །མ་དད་པ་དང་ལེ་ལོ་དང་། །བག མེད་པ་དང་བརྗེད་ངས་དང་།།རྣམ་གཡེངས་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་དང་། །འགྱོད་དང་གཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། །རྟོག་པ་དང་ནི་དཔྱོད་པ་དང་། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་གཉིས་རྣམ་གཉིས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཁྲོ་བ་ནི་འཕྲལ་དུ་གནོད་པ་བྱེད་པ་གནས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་ སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འདི་ཡང་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་བས་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འདི་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། འཕྲལ་དུ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་ནས་སེམས་ཅན་དང་ སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་སྟེ།ཆད་པས་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁྲོ་བ་ཞེས་གདགས་སོ། །ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་མདུད་པར་འཛིན་པ་སྟེ། ཁྲོས་པའི་འོག་ཏུ་འདིས་བདག་ལ་གནོད་པ་འདི་བྱས་སོ་ཞེས་ མདུད་པར་འཛིན་བའི་བདག་ཉིད་ཤར་གཉེར་བ་དེ་མི་གཏོང་བར་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་ཁོན་དུ་འཛིན་པའོ།།འདི་ནི་མི་བཟོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མི་བཟོད་པ་ནི་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པར་མི་བྱེད་ཀྱི་ལན་དུ་གནོད་པ་བྱེད་འདོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། འདི་ཡང་ཁྲོ་བ་བཞིན་དུ་ཞེ་ སྡང་གི་དུས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་གདགས་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འཆབ་པ་ནི་བདག་གི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པ་སྟེ། འདུན་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྩལ་ཏེ། དེ་ལ་ཕན་པར་འདོད་བའི་གླེང་བར་བྱེད་པས་དུས་སུ་ཁྱོད་འདི་ལྟ་བུ་ བྱེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་ན་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པ་ནི་འཆབ་པའོ།།འཆབ་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་དེ། མཁྱུད་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་འགྱོད་པ་དང་རེག་པར་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ ཡིན་ཏེ།དེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པ་ན་འགྱོད་པར་འགྱུར་རོ། །འགྱོད་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་འགྱུར་བས་རེག་པར་མི་གནས་སོ། །འཚིག་པ་ནི་ཚིག་བརླང་པོས་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་དོ། །འཚིག་བརླང་པོ་ནི་མཚང་འདྲུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེ་གཅོད་ པ་དང་།ཚིག་རྩུབ་པའོ། །ཞེར་འདེབས་པར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་ནི་ཞེར་འདེབས་པ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་དོ། །ཚིག་བརླང་པོས་ཟ་བ་དང་འདྲ་བར་ཞེར་འདེབས་པས་ཚིག་བརླང་པོས་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ཡང་ཁྲོ་བ་དང་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ།།རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་ངག་གི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྐྱེད་པའི་ལས་ཅན་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དང་འགྲོགས་པར་དཀའ་བའི་ ཕྱིར་རོ།།ཕྲག་དོག་ནི་གཞན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་བལ་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པ་སྟེ། འཐོབ་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པས་གཞན་གྱི་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། རིགས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་བར་མཐོང་ནས་ཞེ་སྡང་གི་ཆར་ གཏོགས་པ་མི་བཟོད་པར་བྱ་བའི་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པ་ནི་ཕྲག་དོག་གོ།།རང་གི་གནས་ལ་ཁྱབ་པར་འཁྲུག་པས་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པ་སྟེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རེག་པར་མི་གནས་པ་སྟེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་རེག་པར་མི་གནས་པའི་ལས་ ཅན་ཞེས་བྱའོ།།སེར་སྣ་ནི་སྦྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པ་སེམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་འཛིན་པའོ། །ཟིན་པའི་དངོས་པོ་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་དང་མཁས་པའི་བདག་ཉིད་རྣམས་གང་གིས་མཆོད་པ་དང་ཕན་གདགས་པར་འདོད་པས་འདོད་པའམ། མི་འདོད་པ་ལའང་རུང་སྟེ། སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྦྱིན་པའོ།

为了解释近烦恼，故说：'忿怒与怨恨，覆及恼嫉妒，悭吝与谄诳，骄害无惭耻，无愧昏掉举，不信及懈怠，放逸并忘念，散乱不正知，悔眠亦如是，寻伺二种性，近烦恼二类。'
其中忿怒是对当下造成伤害的对象，是内心的恼怒。虽然此忿怒的本质与瞋恨无异，但这是瞋恨的特定时刻状态，因此归属于瞋恨的范畴。即对当下造成伤害的对象，无论是有情还是无情，心生恼怒，其作用是导致惩罚等行为。
怨恨是心结不解，即在生气之后，认为'此人对我造成了这样的伤害'，而持续不断地怀恨在心，不愿放下。其作用是导致不能容忍。不能容忍是指对加害者不能无动于衷，而想要报复的意思。这也如同忿怒一样，是瞋恨特定时刻的状态，因此应知是假立的存在。
覆是隐藏自己的过失，即由贪欲、瞋恨、恐惧等驱使，当他人善意地指出'你这样做不对'时，由于愚痴的缘故而隐藏过失，这就是覆。覆属于愚痴的范畴，因为具有隐藏的性质。其作用是导致追悔和不安。这是必然的，因为隐藏过失时会生起追悔，追悔必定与不悦相应，因此不得安宁。
恼是以粗暴言语呵斥。粗暴言语是指揭人隐私的方式伤害他人，以及粗鄙的言语。呵斥的性质就是呵斥，其本质就是呵斥性。以粗暴言语如同啮咬般呵斥，故称为粗暴言语呵斥。这也是以忿怒和怨恨为前导，本质是心的恼怒，因此属于瞋恨的范畴，并非实有。其作用是产生语言恶行和不安，因为与具有这些过失的人相处困难。
嫉妒是对他人的圆满心生不安，即由于过分执着获得和恭敬，见到他人的获得、恭敬、种姓、戒律、多闻等功德殊胜时，属于瞋恨范畴的不能容忍之心，从内心深处感到不安，这就是嫉妒。由于遍及自身而感到不安，故称为内心不安。与不悦相应，并以此为前导，故不得安宁。其作用即是导致不悦和不安。
悭吝是与布施相违的心的执著。对于已得到的财物、佛法、世间物品和智慧等，当他人想要供养或施予利益时，无论对方是否想要，本应布施却不愿布施，这就是悭吝。

།དེ་ཡོད་ན་སྦྱིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་མི་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པས་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་འཛིན་པ་དང་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའི། འདོད་པ་ནི་སེར་སྣའོ། །དེ་ནི་ཡོ་བྱད་མ་བསྙུངས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། ཡོ་བྱད་མ་བསྙུངས་པ་ནི་སེར་སྣས་ཡོ་བྱད་མི་མཁོ་བ་རྣམས་ཀྱང་སྩོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྒྱུ་ནི་གཞན་ལ་བསླུ་བའི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་སྟོན་པ་སྟེ། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ ལྷག་པར་ཆགས་པས་གཞན་ལ་བསླུ་བའི་བསམ་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཞན་དུ་གནས་ལ་གཞན་དུ་སྟོན་པ་སྟེ།འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་འདུས་པས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པས་ན་དེ་གཉིས་འདུས་པ་ལ་གདགས་ཏེ། ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ བཞིན་དུ་གདགས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་རྫས་སུ་ནི་མེད་དེ།ལོག་པས་འཚོ་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཡོ་ནི་རང་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཐབས་བཟུང་བ་སྟེ། སེམས་གྱ་གྱུ་བའོ། །རང་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཐབས་ནི་གཞན་མགོ་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གཞན་ནས་ གཞན་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་།གཏམ་རླུང་ལ་སྐུར་བ་དང་། གསལ་བར་མི་བྱེད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་གཡོ་དང་འཆབ་པ་གཉིས་ཐ་དད་དེ། དེ་ནི་གསལ་པོར་མཁྱུད་ཀྱི་ཟུར་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་ནས་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་དེ་གཉིས་ ཀྱིས་བདག་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཕྱིར་གཞན་མགོ་རྨོངས་པར་བྱེད་པས་དེ་གཉིས་འདུས་པ་ལས་དེ་གདགས་སོ།།འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་རྙེད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་ནི་གང་རྙེད་ན་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། དེའི་བར་ ཆད་བྱེད་པའོ།།རྒྱགས་པ་ནི་བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཆགས་པའི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྟེ། སེམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །རིགས་དང་ནད་མེད་པ་དང་ལང་ཚོ་དང་སྟོབས་དང་གཟུགས་དང་། ཕྱུག་པ་དང་བློ་དང་ཡིད་གཞུངས་པ་ལ་སོགས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་རང་གི་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།།རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནི་དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་སྟེ། དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་གང་གིས་སེམས་རང་དབང་མེད་པར་བྱེད་བ་དེས་དེ་དག་གི་དབང་དུ་བྱེད་པས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པ་སྟེ། བསད་པ་དང་བཅིང་བ་དང་བརྡེག་པ་དང་། སྡིག་པ་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བའོ། ། འདིས་བསད་པ་དང་བཅིང་བ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པའོ། །དེ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་མེད་ཅིང་སེམས རྩུབ་པའོ།།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་བདག་ལ་མི་འཛེམ་པའོ། །ལས་དེ་དག་གི་ཆ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་བཞིན་དུ་ཡང་གང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་མི་འཛེམ་པ་དེ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་སྟེ། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའོ།།ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་གཞན་ལ་མི་འཛེམ་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་དང་བསྟན་བཅོས་དང་མི་མཐུན་པའི་འདི་བདག་བྱེད་པར་དེ་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཀྱང་གང་སྡིག་པ་བྱེད་པ་དེས་མི་འཛེམ་པ་དེ་ནི་ཁྲེལ་ཡོད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ་ཁྲེལ་མེད་ པའོ།།དེ་གཉིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་རྣམ་པ་བྱ་བ་ངན་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལ་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་གདགས་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ནི་ཅིག་ཅར་མི་འབྱུང་ བའི་ཕྱིར་རོ།།རང་གི་རྒྱུད་ནི་མེད་དོ། །རྨུགས་པ་ནི་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ་སློང་བ་ཉིད་དོ།

如果有这个就会导致没有布施，因此称为与此不相应。由于过分贪著利养恭敬，对生活资具生起属于贪欲分的心的执著和不舍的欲望就是悭吝。它的作用是成为不减少资具的所依，应当了知悭吝会积聚不需要的资具。诳是向他人显示虚妄不实的意义，由于过分贪著利养恭敬，以欺骗他人的心，将持戒等意义以不同方式显示，这是由贪欲和愚痴和合而显示不真实的功德，因此安立于这二者的和合，如同安立嗔恚等，是假立而非实有，其作用是成为邪命的所依。
诈是执持隐藏自己过失的方便，即心的狡诈。隐藏自己过失的方便是令他人迷惑，即转移话题、推诿责任和不明确表示。因此诈和覆是不同的，它是明显的，而不是暗示的。由于过分贪著利养恭敬，以贪欲和愚痴这二者为了隐藏自己的过失而令他人迷惑，因此从这二者的和合而安立它。它的作用是障碍获得真实教诫。真实教诫是获得如理作意，它障碍这个。
憍是对自己的圆满执著的欢喜，即心的执取。种姓、无病、年轻、力量、相貌、富有、智慧和正直等殊胜是自己的圆满。欢喜是喜的差别，由于以喜的差别使心不自在而被它们所控制而成为执取，因此说是心的执取。它的作用是成为一切烦恼和随烦恼的所依。
害是损恼有情，即以杀、缚、打、罪等种种方式损害有情就是害。由于以杀、缚等损恼有情而生起痛苦和忧恼，因此是损恼有情。它属于嗔恚分，对有情无悲心而心粗暴。害的作用就是损恼有情。
无惭是对过失不自责。虽然知道这些行为不是正当的，但对过失不自责就是无惭，是惭的对立面。无愧是对过失不顾他人，即虽然了知这是与世间和教法相违的我在做，但以罪过而不顾忌，这是愧的对立面即无愧。这二者的作用是成为一切烦恼和随烦恼的助伴。
贪欲、嗔恚和愚痴的行相随顺一切恶行生起的因而安立，因为贪欲和嗔恚不会同时生起。没有自相续。昏沉是心不堪能即懈怠性。

།སློང་བའི་དངོས་པོ་ནི་སློང་བ་ཉིད་དེ། དེ་དང་ལྡན་ན་སེམས་བླུན་པར་གྱུར་ནས་སློང་བར་གྱུར་ཏེ། དམིགས་པ་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པའོ། །འདི་ནི་ཉོན་ མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ།གཏི་མུག་གི་ཆ་ལ་བཏགས་པས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་གུད་ན་མེད་དོ། །རྒོད་པ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བའོ། །རྣམ་པར་ཞི་བ་ནི་ཞི་གནས་ཏེ། དེ་དང་མི་མཐུན་པ་ནི་རྣམ་པར་མ་ཞི་ བའོ།།དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མཐུན་པ་སྔོན་དགོད་དགོད་པ་དང་དགའ་དགའ་བ་དང་། རྩེ་རྩེ་བ་རྗེས་སུ་དྲན་ནས་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བའི་རྒྱུ་སྟེ། ཞི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མ་དད་པ་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་མ་ ཆེས་པ་སྟེ།དད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །དད་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་དང་ནུས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། དང་པ་དང་འདོད་པ་སྟེ། གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །མ་དད་པ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པ་སྟེ། ཡོད་པ་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་དང་ནུས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ མི་ཆེས་པ་དང་མ་དད་པ་དང་མི་འདོད་པ་སྟེ།ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མ་དད་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་འདུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཉིད་དོ། །ལེ་ལོ་ནི་དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །ཉལ་བ་དང་སྙེས་པ་དང་ འཕྲེས་པའི་བདེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འདི་ནི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བག་མེད་པ་ནི་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ལེ་ལོ་ གང་ཡིན་པ་དག་གིས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་ལས་སེམས་མི་སྲུང་བ་དང་།དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་དགེ་བ་ལ་མི་སྒོམ་པ་སྟེ། ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ལེ་ལོ་དག་ལ་བག་མེད་པ་གདགས་སོ། །འདི་ནི་མི་དགེ་བ་འཕེལ་བ་དང་། དགེ་བ་འགྲིབ་ པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།བརྗེད་ངས་པ་ནི་དྲན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་བའོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་ ཆར་གཏོགས་པ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བའོ།།འདིས་སེམས་སྣ་ཚོགས་སུ་གཡེང་བར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གང་དག་གིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དམིགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གཡེང་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་རྣམ་པར་གཡེང་ བ་གདགས་སོ།།འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེས་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མི་ཤེས་བཞིན་དུ་འཇུག་སྟེ། བྱ་བ་དང་བྱ་ བ་མ་ཡིན་པ་མི་ཤེས་པས་ལྟུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།འགྱོད་པ་ནི་ཡིད་ལ་གཅགས་པའོ། །སྨད་པ་བྱས་པས་འགྱོད་དོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་འགྱོད་པའོ། །འདིར་ནི་ངན་པ་བྱས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་མི་དགའ་བ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་སྐབས་ཡིན་པས་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འདི་ནི་སེམས་གནས་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཉིད་ནི་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པར་སེམས་སྡུད་པའོ། །འཇུག་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རང་དབང་མེད་པ་གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་གཉིད་དོ། །ཡང་ན་ལུས་འཛིན་མི་ནུས་པའི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད པ་དེ་གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་གཉིད་དོ།།སེམས་སྡུད་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་མི་འཇུག་པའོ། །དེ་ནི་གཏི་མུག་གི་ཆ་ལ་གདགས་པས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། བྱ་བ་ཤོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྟོག་པ་ནི་ཀུན་དུ་ཚོལ་བའི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་སྟེ། ཤེས་ རབ་དང་སེམས་པའི་བྱེ་བྲག་གོ།།ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་ནི་འདི་ཅི་ཡིན་ཞེས་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པའོ།

乞求之事即是乞求本身，若具有此，则心变愚钝而成为乞求，不能通达所缘。此是一切烦恼和随烦恼的助伴之业，因安立于愚痴分，故属于愚痴分，离此别无他物。
掉举即是心不寂静。寂静即是止，与此相违即是不寂静。此与贪欲相顺，追忆往昔嬉笑、欢喜、游戏，是心不寂静之因，有障碍止的作用。
不信即是对业果、真谛和三宝不生胜解，是信的违品。信即是对实有、具德和具力者生起胜解、净信和欲求，如是次第。不信即与此相反，对实有、具德和具力者不生胜解、不信和不欲，有作为懈怠所依的作用。不信因于修行无欲求，故有作为懈怠所依的作用。
懈怠即是对善法心不踊跃，是精进的违品。依于卧乐、倚乐、懒散之乐，属于愚痴分，对身语意的善业心不踊跃。此有障碍修习善法的作用。
放逸即是由贪欲、嗔恚、愚痴和懈怠，对贪欲、嗔恚、愚痴等不守护心，不修习其对治之善法，于贪欲、嗔恚、愚痴和懈怠上安立放逸。此有增长不善和减损善法的作用。
失念即是有烦恼的念。有烦恼即是与烦恼相应。此有作为散乱所依的作用。散乱即是属于贪欲、嗔恚、愚痴分的心散逸。由此令心散乱于种种境，故名散乱。由贪欲、嗔恚、愚痴令心散乱于三摩地所缘之外，随其相应安立散乱。此有障碍离贪的作用。
不正知即是与烦恼相应的慧，由此于行住等中，不知而趣入身语意的行为，因不知应作不应作，有作为堕罪所依的作用。
恶作即是意悔。因作恶事而追悔，其事即是恶作。此中是对作恶境心不欢喜，因是心所的场合故名恶作。此有障碍心住的作用。
睡眠即是心不自在地趣入收摄。趣入即是趣入所缘。由此心不自在而生起者即是睡眠。或者由身不能自持，心趣入不自在，由此所生即是睡眠。心收摄即是不从眼等根门趣入。此安立于愚痴分故属于愚痴分，有作为失事所依的作用。
寻即是遍求的意言，是慧和思的差别。遍求即是以'此是何物'的寻求行相趣入。

།ཡིད་ལ་བརྗོད་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་སྟེ། བརྗོད་པ་དང་འདྲ་བའོ། །བརྗོད་པ་ནི་དོན་བརྗོད་པའོ། །སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སེམས་པ་ནི་གང་སེམས་ཀུན་དུ་གཡོ་ བར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ།ཤེས་རབ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་འབྱེད་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་སེམས་འཇུག་པས་ནི་བར་འགའ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལ་རྟོག་པ་གདགས་སོ། །བར་འགའ་ནི་ཤེས་རབ་དང་སེམས་ལ་གདགས་ཏེ། མངོན་བར་ མི་རྟོགས་པ་དང་།མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དུས་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་རྟོགས་པ་གདགས་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་སེམས་དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་སེམས་རྩིང་བའོ། །རྩིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆེ་ལོང་སྟེ། དངོས་པོ་ཙམ་ཀུན་དུ་ ཚོལ་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཚུལ་འདི་ནི་དཔྱོད་པ་ལ་ཡང་བལྟ་བར་བྱའོ། །དཔྱོད་པ་ཡང་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་བདག་ཉིད་དོ། །སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཉིད་དེ་སྔར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལ་འདིའོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཞི་བ་ཞེས་ བྱའོ།།དེ་གཉིས་ནི་རེག་པར་གནས་པ་དང་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །འདི་གཉིས་ནི་རྩིང་བ་དང་ཞིབ་པར་རྣམ་པར་གནས་པས་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་བའོ། །གཉིས་རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་གཉིས་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་དག་ནི་འགྱོད་པ་དང་གཉིད་གཉིས་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་སོ། །ཆོས་དེ་བཞི་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བ་མ་བྱས་ཏེ་དགེ་བ་བྱས་པས་སེམས་མི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྱོད་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །གང་དགེ་བ་མ་བྱས་ཏེ་མི་དགེ་བ་བྱས་པས་འགྱོད་པ དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ།།གཉིད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་འཕངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཕངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ།།འདོད་པ་དང་གནོད་སེམས་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བའི་རྟོག་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །མངོན་པར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟོག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱ་བའི་ཐབས་དཔྱོད་པ་ནི་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ།།གཞན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཐབས་དཔྱོད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་འགྱོད་པ་དང་གཉིད་དང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དེ་དག་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། ཅིག་ཤོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ པ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དག་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་དང་།བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པ་རྣམས་དང་། དགེ་བ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་ཅི་རིགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཚོར་བ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བའི་ ཚོར་བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་སྟེ། ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བ་དང་ མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། གཞན་དག་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་དེ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་ བ་ལྔ་དང་།བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་དང་རྟག་ཏུ་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་ཡང་ཚོར་བ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཉིད་དེ། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ།

意言即是意的言说，与言说相似。言说即是说明意义。关于思和慧的差别，思是令心普遍动摇的自性，慧是分辨功德与过失的行相。由其力量心趣入时，有时安立心与心的分别，有时安立慧与心，这是按照未现证和现证的时间次第。或者，唯安立思和慧二者的分别，因为由其力量心如是趣入的缘故。这即是粗心。所谓粗，即是大略，因为是仅仅寻求事物的行相。
此理也应当观察寻。寻也是思和慧差别的自性。即是分别的意言，因为对先前已了解的说'这是'的缘故。因此称为寂心。这二者是作为住于触和不住于触的所依的作用。这二者由安住于粗和细的行相而有差别分类。
二种二即是两个二，它们是追悔和睡眠二者，以及寻和伺二者。这四法有两种：烦恼和非烦恼。其中，由于未作不善而作善，心中追悔不善的，是烦恼性追悔。由于未作善而作不善而追悔的，是非烦恼性的。
睡眠也是由烦恼心所引发及与烦恼心相应的是烦恼性的，由非烦恼心所引发及与非烦恼心相应的是非烦恼性的。欲、害和恼的寻是烦恼性的。出离等的寻是非烦恼性的。同样，伺察损害他人方法是烦恼性的，伺察利益他人方法是非烦恼性的。其中，烦恼性的追悔、睡眠、寻和伺即是烦恼，另一种则不是。
其中，如同缘色声等六种所缘的遍行、别境、善、烦恼、随烦恼等一切心所中相应的那样，也与三受相应：乐受、苦受、不苦不乐受三种受，因为从悦意、不悦意、舍置处的色等生起的缘故。也与善、不善、无记相应。
阿赖耶识唯与五遍行相应，而与其他不相应。其中受是舍受，无覆无记。染污意与五遍行及我痴等四烦恼恒时相应。其中受也是舍受，有覆无记。

།དེ་ནི་འདི་བསམ་པར་བྱ་སྟེ་ཅི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ཅིག་ཅར་དམིགས་པའི་ རྐྱེན་དང་ཕྲད་ཀྱང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཅིག་འབྱུང་གི་།གཉིས་དང་མང་པོ་མི་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་སེམས་པ་ཅིག་ཅར་གཉིས་དང་མང་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག གིས་མང་པོའི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་བྱེད་པར་མི་ནུས་སོ་སྙམ་པ་ལྟ་བུའམ།འོན་ཏེ་ངེས་པ་མེད་དེ་གལ་ཏེ་གཅིག་གི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་གཅིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་དང་མང་པོའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་གཉིས་དང་མང་པོ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ་སྙམ་པ་ལ། དེའི་ཕྱིར་ ལྔ་རྣམས་རྩ་བའི་རྣམ་ཤེས་ལས།།ཇི་ལྟའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ནི། །རྣམ་ཤེས་ལྷན་ཅིག་གམ་མ་ཡིན། །ཆུ་ལས་རླབས་རྣམས་ཇི་བཞིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ལྔ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཏེ། དེའི་རྗེས་སུ་རྒྱུ་བ་ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ།།ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གནས་ཡིན་པས་དེ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟའི་རྐྱེན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དང་གང་གི་ རྐྱེན་དང་ཕྲད་པ་དེ་དང་དེ་ངེས་པར་འབྱུང་སྟེ།འབྱུང་བ་ནི་བདག་ཐོབ་པའོ། །ལྷན་ཅིག་གམ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅིག་ཅར་རམ་རིམ་གྱིས་སོ། །ཆུ་ལ་རླབས་རྣམས་ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅིག་ཅར་རམ་ཅིག་ཅར་མ་ཡིན་པར་ འགྱུར་བའི་དཔེ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་དཔེར་ན་ཆུ་བོའི་ཆུ་རྒྱུན་དུ་འབབ་པ་ལ་གལ་ཏེ་རླབས་གཅིག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་རླབས་གཅིག་འབྱུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ། རླབས་མང་པོ་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཡང་རླབས་ མང་པོ་འབྱུང་སྟེ།ཆུ་བོའི་ཆུ་རྒྱུན་ཡང་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཡོངས་སུ་ཟད་པར་ཡང་མི་མངོན་པ་དེ་བཞིན་དུ་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ཆུ་བོ་དེའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཀུན་དུ་བརྟེན་ཅིང་རབ་ཏུ་གནས་ནས་གལ་ཏེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གཅིག་པུ་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་པུ་འབྱུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ་ལྔ་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཡང་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ་ལྔའི་བར་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལ་ཚིགས་ སུ་བཅད་པ།ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟབ་ཅིང་ཕྲ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོ་བཞིན་དུ་འབབ། །བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས། །འདི་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་མ་བསྟན། །ཞེའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་སོ་སོར་ངེས་པ་བཞིན་དུ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མི་ འདོད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་ཁས་ལེན་པས། དམིགས་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གཅིག་པུ་དེ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་སམ་མང་པོ་འབྱུང་སྟེ། འགལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །གང་དེ་ མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་སོ་སོར་ངེས་པ་མེད་པ་ལ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཅིག་ཅར་དམིགས་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ཀྱང་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི།ལྔ་ཆར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་གཏན་ཚིགས་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེ་ལྟ་བས་ན་དམིགས་པ་ཡོད་ན་ལྔ་ཆར་འབྱུང་བའམ། ཡང་ན་མི་འབྱུང་བར་ ཁས་བླངས་དགོས་སོ།།ད་ནི་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ངམ། འོན་ཏེ་དེ་དག་མེད་ཀྱང་འབྱུང་སྙམ་པ་ལ་དེའི་ཕྱིར། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་འབྱུང་བ་ནི། །རྟག་ཏུའོ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། །སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་རྣམ་གཉིས་དང་།།སེམས་མེད་གཉིད་དང་བརྒྱལ་མ་གཏོགས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་དང་དེ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

应当这样思考：虽然眼等五识同时遇到所缘缘，但从阿赖耶识中只生起一个识，不会生起二个或多个。就像有些人认为不会同时生起二个或多个思，因为没有等无间缘，所以只生起一个识。一个识不能作为多识的等无间缘。或者说没有确定，如果遇到一个缘就生起一个，同样地，如果遇到二个或多个缘，是否也会生起二个或多个呢？为此说：'五识从根本识，随着何缘而生起，诸识是同时还是非同时，如水中波浪一样。'
'五'是指眼等诸识，包括随后生起的意识。因为是五识种子的所依，故从彼生起，又因为能摄取诸趣的生，阿赖耶识称为根本识。'随着何缘'是指遇到何种缘就必定生起何种识，'生起'是指获得自体。'同时还是非同时'是指一起或次第。'如水中波浪'是比喻从阿赖耶识中转识同时或非同时生起。
如广慧所说：'譬如河水相续流动，若有一波生起的缘近住，则生一波。若有二波或三波或多波生起的缘近住，则生多波。河水相续既不会断绝，也不会明显耗尽。同样地，广慧，依止并安住于如河水般的阿赖耶识，若有一个眼识生起的缘近住，则生一个眼识。若有二识或三识或五识生起的缘近住，则生起二识或三识乃至五识。'
对此有偈颂：'取识甚深细，诸种如河流，我怕凡愚执为我，故此不为说。'
识的所缘缘各自决定，但等无间缘则不如是。承许一切识生起都是一切识的等无间缘，所以遇到所缘缘时，从一个等无间缘也能生起二个或多个识，并不相违。若等无间缘不确定，五识同时遇到所缘缘却只生起一个而不是五个，这有什么理由？因此，应当承许有所缘时要么五个都生起，要么都不生起。
现在应说：意识是否与眼等识同时生起？还是说没有眼等识也能生起？为此说：'意识生起是恒常的，除无想及二定，无心睡眠与昏厥。''恒常'是指一切时，意思是与眼等识同时或非同时。

།ཕྱིར་བཏང་བ་འདིའི་དམིགས་ཀྱིས་ བསལ་བ་རྩོམ་སྟེ།འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། སེམས་མེད་གཉིད་དང་བརྒྱལ་མ་གཏོགས། །དེ་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་འགོག་ པའོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །དེ་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ་གོང་མའི་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་འབྱུང་ བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་གང་འགོག་པ་སྟེ།དེ་ནི་འདིར་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདིས་འགོག་པར་འགྱུར་བས་འགོག་པའོ། །དེ་ཡང་ཡིད་ ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་མི་འབྱུང་བར་འགོག་པ་སྟེ།གནས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་སེམས་གཞན་འབྱུང་བ་དང་། མི་མཐུན་པའི་གནས་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ།།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞི་བར་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་གང་འགོག་ པ་སྟེ།འདི་ཡང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་གནས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་གདགས་སོ། །སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ནི་གནས་པ་ཉིད་སྟུག་པོས་ནོན་པའི་ཕྱིར་དུས་དེ་སྲིད་ཅིག་ཏུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་འབྱུང་བས་སེམས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ མེད་པའི་བརྒྱལ་བ་ནི་གློ་བུར་དུ་སྣང་བ་དང་།རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་མ་མཉམ་པ་སྟེ། གནས་མ་མཉམ་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དང་མི་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་སེམས་མེད་པའི་བརྒྱལ་བ་ཞེས་ཉེ་བར་འདོགས་སོ། །གནས་སྐབས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལས་མ་ གཏོགས་པ་དེ་མ་ཡིན་པའི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་ཏེ་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་ཕྱིས་ཅི་ལས་འབྱུང་ན་གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་འཆི་བའི་དུས་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཀུན་གཞི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་གང་ལ་བདག་དང་ཆོས་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དེ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་བརྒྱ་ཆེར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ད་ནི་བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་ འདོགས་པ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ཉིད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་བ་ལས་གུད་ན་བདག་དང་ཆོས་མེད་དོ་ཞེས་གང་དམ་བཅས་པ་དེ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་འདི། །རྣམ་རྟོག་ཡིན་ཏེ་དེ་ཡིས་གང་། །རྣམ་བརྟགས་དེ་མེད་དེས་ན་ འདིས།།ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་རྣམ་གསུམ་བཤད་མ་ཐག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །སྒྲོ་བཏགས་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་པ་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་ དུ།ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ནི། །སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཁམས་གསུམ་པ། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་ བཅས་པ་དེས་གང་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་སྣོད་དང་།བདག་དང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་དེ་དག་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་དམིགས་པ་ དེ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན།གང་གི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཚོགས་པ་དང་འགལ་བ་ཡང་མེད་ན་དེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

这是一般性的例外规定：除了无想、二种等至、无心睡眠和昏厥之外。其中无想是指生于无想天众生中,所灭的心和心所法。二种等至是指无想等至和灭尽等至。其中无想等至是指已离第三禅贪而未离上地贪者,由先起无想作意而灭除意识及其相应心所,这在此称为无想等至。由于能灭除故称为灭。这也是灭除意识及其相应法不生起,是处所状态的差别。由于等至能使心后不生起其他心,获得不相顺之处,故称为等至。
灭尽等至是指已离无所有处贪者,由先起寂静住想作意而灭除意识及染污意与其相应法,这也如同无想等至一样安立于处所状态的差别。无心睡眠是指由于沉重睡眠压制,在那段时间内意识不生起,故称为无心。无心昏厥是指由于突然的光明、风、胆、痰不调和,即由不调和的状态使意识不能生起相违的情况,称之为无心昏厥。
应当了知除了这五种状态之外的其他一切时候,意识都会生起。如是无想等识灭无之后,从何处生起?为何他们不会在此时死亡呢?这是从阿赖耶识中生起,它具有一切识的种子。已经广泛说明了三种转识,即人们假立为我和法的识。
现在为了成立所立'假立我法的生起即是转识,离开转识之外无有我法'之论点而说:'此转识是分别,由此所分别的都不存在,因此这一切唯是识'。刚才所说的三种转识即是分别。三界心心所上所增益的义相称为分别,如说:'遍计所执即是三界心心所'。
由三种分别即阿赖耶识、染污意及转识自性及其相应法,所分别的器世间、我、蕴、界、处、色声等事物都不存在,因此转识称为分别,因为无所缘故。如何知道它的所缘不存在呢?因为若某法的因缘具足且无违缘时则会生起,否则不会生起。

།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྒྱུ་མ་དང་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། རྨི་ལམ་དང་རབ་རིབ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པར་ ཤེས་པ་འབྱུང་བ་གལ་ཏེ་དམིགས་པའི་ཁར་ལས་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་གོ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་དོན་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་བས་ན་སྔ་མ་འགགས་པ་དེ་དང་རིགས་གཅིག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་མེད་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ དོན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་རྟོག་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པར་ཤེས་པར་མཐོང་སྟེ། གཅིག་ནི་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་དུ་མའི་བདག་ཉིད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བས་ན་སྒྲོ་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དམིགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། འདིས་ནི་རེ་ཞིག་སྒྲོ་བཏགས་པའི་མཐའ་སྤངས་ནས། སྐུར་བའི་མཐའ་སྤང་བར་འདོད་པས། དེས་ན་འདི་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བས་ནའོ། །འདི་ལྟར་གྱུར་པའི་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པས་གང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་མེད་དེ། དེ་བས ན་ཡུལ་མེད་པས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་མོ།།ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ། །ཙམ་གྱི་སྒྲ་ནི་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཡུལ་གཅད་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། །པ་ནི་རྩ་བ་བསྐང་བའོ། །གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཁོ་ ན་སྟེ།དེ་ལས་གཞན་བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་མེད་ན་རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལས་བྱེད་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་སྙམ་པ་ལ། དེའི་ཕྱིར། རྣམ་ཤེས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ། །ཕན་ཚུན་དག་གི་དབང་གིས་ནི། །དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་འགྱུར་བར་འགྲོ། ། དེས་ན་རྣམ་རྟོག་དེ་དེ་སྐྱེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་མ་ཡིན་པའང་ཡོད་པས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྣམ པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་ཁ་ཅིག་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པར་རྟོག་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཡང་ན་ཚིག་གཅིག་ལ་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་དང་། བྱེ་བྲག་གི་གཞི་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ། །ཕན་ཚུན་དག་གི་དབང་གིས་ན། །དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་འགྱུར་ བར་འགྲོ།།ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཀུན་གཞི་སྔ་མའི་གནས་སྐབས་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་དང་དེའི་འོག་མ་སྐྱེད་ནུས་པའི་གནས་སྐབས་འཐོབ་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཕན་ཚུན་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་རང་གི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་གསོ་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པའི་ཚེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འགྱུར་བའི་རྒྱུའོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ཕན་ཚུན་གྱི་དབང་གིས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་གཉི་ག་ འབྱུང་བ་དེའི་ཕྱིར།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་བྱིན་གྱིས་མ་བརླབས་པ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་དང་དེ་སྐྱེའོ། །འདི་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ཚེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་དེ་བསྟན་ཏོ། །ད་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལ་ད་ལྟར་གྱི་ཚེ་ འགགས་ནས་མ་འོངས་པའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་མཚམས་སྦྱར་བ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་འཛིན་གཉིས་ཀྱི། །བག་ཆགས་བཅས་པ་སྔ་མ་ཡི། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་ནས་ཀྱང་། །རྣམ་སྨིན་སྐྱེད་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ སེམས་པ་ནི་ལས་ཏེ།ལས་དེས་མ་འོངས་པའི་ལུས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནུས་པ་སྐྱེད་པའི་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་སོ། །འཛིན་པ་གཉིས་ནི་གཟུང་བར་འཛིན་པ་དང་། འཛིན་པར་འཛིན་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གུད་ན་རང་ཡོད་པས་ གནས་པའི་གཟུང་བ་ཡོད་པར་ལྷག་པར་ཆགས་པ་ནི་གཟུང་བའི་འཛིན་པའོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྟོགས་ཤིང་རྣམ་པར་ཤེས་ཏེ། འཛིན་པར་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འཛིན་པའི་འཛིན་པའོ།

识如幻化、如乾闼婆城、如梦境、如眩翳等，即使在无所缘时也会生起。若识的生起必须依赖所缘，则在幻化等无实义处就不应生起识。因此，识是从前一刹那已灭的同类识中生起，即使无外境，也不是从外境生起。
从非异义中，见到诸分别互不相应的认知，一法不可能具有互不相应的多种自性。因此，应知分别所缘是遍计所执性。此处首先断除增益边，为欲断除损减边，故说'此一切唯识'。'故'即是'因此'之意。如是自性为分别所分别者是不存在的，因此无境故一切唯识。
'一切'指三界及无为法。'唯'字是遮遣超出彼之境的词义。'识'是补充根本。若一切唯是识，除此之外无作者与作用，则从根本识加持中无作用的诸分别如何生起？为此说：'具一切种子识，以彼此力用，如是如是转变，故彼分别生。'
其中，具有生起一切法功能故为具一切种子。识即阿赖耶识。由于有非具一切种子之识，故说'具一切种子'。由于有人认为非识亦具一切种子，故说'识'字。或者，因一词有歧义，故说差别及差别所依，此中无过。
'以彼此力用，如是如是转变'中，从前阿赖耶位转为他位是转变。'如是如是'意为获得能生彼彼分别的后位。关于'互为力用'，如是眼等识为圆满自功能而转时，是阿赖耶识转成殊胜功能之因。阿赖耶识之转变亦成为眼等识之因，如是互为力用。
由于二者皆生起，故从未被他加持的阿赖耶识中生起种种分别及彼。此说明现在世阿赖耶识如何生起转识。现在为说明唯识于现在世灭已，如何与未来世相续，故说：'具业习气及二取习气，前者异熟尽已，能生异熟。'
福、非福及不动思为业，彼业于阿赖耶识中生起能成就未来身的功能，即是业习气。二取即所取执和能取执。其中，执著离识外有自性安住的所取为所取执。了知、认识并决定能取的即是能取执。

།སྔོན་བྱུང་བའི་འཛིན་པ་དང་། གཟུང་བའི་འཛིན་པས་བརྟགས་པའི་མ་འོངས་པའི་དེའི་ རིགས་ཀྱི་གཟུང་བ་དང་།འཛིན་པའི་འཛིན་པ་འབྱུང་བའི་ས་བོན་ནི་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་སོ། །དེ་ལ་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པས་ལུས་མི་འདྲ་བར་གྱུར་པ་ནི་ས་བོན་ཐ་དད་པ་མྱུ་གུ་ཐ་དད་པ་བཞིན་ནོ། །འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་ནི་ལས་ཀྱི་ བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་རང་གིས་འཕངས་པ་ལུས་སྐྱེད་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ།དཔེར་ན་ས་བོན་གྱིས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ན་ཆུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི། འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་ ཟིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སྔ་མའི། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་ནས་གཞན། །རྣམ་སྨིན་སྐྱེད་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་སྔ་མ་ལ་བསགས་པའི་ལས་ཀྱིས་འདིར་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཟད་ཅེས་བྱ་བ་འཕངས་པའི་དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་གནས་པ་ལ་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དེ་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྤྱད་ཟིན་པ་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ ཉིད་སྐྱེད་དེ།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔ་མའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་རྟག་པའི་མཐའ་སྤོང་ངོ་། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཆད་པའི་མཐའ་སྤོང་ངོ་། ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་དེ། དེ་ཉིད་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ལུང་དང་རིགས་པས་ཡོད་པར་མངོན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས མངོན་པ་ལས།ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་དབྱིངས། །ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་གནས་ཡིན་ཏེ། །དེ་ཡོད་པས་ན་འགྲོ་ཀུན་དང་། །མྱ་ངན་འདས་པའང་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་། ལྡོག་པ་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལ་ འཁོར་བར་འཇུག་པ་ནི་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ།།ལྡོག་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་མི་ རུང་སྟེ།འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་འཇུག་པའང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁས་མི་ལེན་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ། འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་དེ་དག་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་ འབྱུང་བར་བརྟག་གྲང་ན།དེ་ལ་འདུ་བྱེད་གང་ཡིན་པ་དག་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་འདོད་དེ། དེ་དག་ནི་འགགས་ནས་རིང་དུ་ལོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགགས་པ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེད་པ་ནི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་བས་འདུ་བྱེད་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་ངོ་།།ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ན་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་གི་།མིང་དང་གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཡོད། དེ་ལྟ་ བས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཡིན་གྱི།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།

过去的能取和所取的能取所分别的未来的彼类所取和能取的能取生起的种子，就是二取的习气。其中由业习气的差别，众生各异而身体不同，就如同不同的种子生出不同的苗芽一样。二取的习气是一切业习气如同自己所引发的身体生起时，成为已经进入的诸法的助缘，就如同种子生苗芽时的水等一样。如是不仅是业习气，由二取习气所摄持而生异熟，这样就显示了。因此说'以二取习气俱'。
'前异熟尽已，复生余异熟，此即是'这是说前世所积集的业在此处显现异熟成就的，所谓'尽'是指所引发的时际边际住时，随业习气力，彼以二取习气俱，从已经受用的异熟中，生起其他异熟，即是阿赖耶识。除阿赖耶识外无其他异熟故。'前异熟尽已'这句话是遮除常边，'生余异熟'这句话是遮除断边。
除眼等识外有阿赖耶识，彼即是一切种子，而非眼等识，这是如何呢？由教证和理证而显现有。世尊在《阿毗达磨》中说：'无始时来界，一切法所依，由此有诸趣，及涅槃证得。'若无阿赖耶识，则轮回的流转和还灭都不应理。其中流转是在其他同类中结生相续。还灭是有余依涅槃界和无余依涅槃界。
其中除阿赖耶识外，其他行缘识不应理，若无行缘识则无流转。若不承认阿赖耶识，则结生相续识或者为行所熏习的六识蕴，应当观察是从行缘而生。其中诸行不许为结生相续识的缘，因为它们已灭已久故。已灭即是无，无不应为缘，所以行不应为结生相续识的缘。
结生时也有名色，不仅是识，于此唯识由行缘而生，而名色不是，这有什么道理？因此应当说由行缘是名色，而不是识。

།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན། གལ་ཏེ་དུས་ཕྱི་མ་པ་གང་ཡིན་པའི་རྐྱེན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ ལས་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཅི་ཡོད་ན།འདི་ལྟར་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ་སྔ་མ་ནི་མ་ཡིན། སྔ་མ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ་ཕྱི་མ་ནི་མ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡན་ལག་གཞན་ཀུན་དུ་བརྟགས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་བར་མི་རུང་ངོ་། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་དག་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ ཤེས་པར་མི་རུང་ངོ་།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་བདག་ལ་སྐྱེ་མི་ནུས་ཏེ། བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་དེ་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མ་ བྱུང་བ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱུང་བ་ན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་ཚེ་སྔར་འགགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་མེད་པའི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་སེམས་འབྱུང་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་མེད་ པར་འགྱུར་རོ།།དེ་མེད་པ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བར་འཇུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །དེས་བསྒོས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།།དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་མིང་དང་གཟུགས་དེ་ཚུལ་འདི་ལ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ། །འཁོར་བ་ལྡོག་པ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་མི་རུང་སྟེ། འཁོར་བའི་རྒྱུ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་གཉིས་ ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ནི་གཙོ་བོ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་ན་ལས་ཀྱིས་ཡང་སྲེད་པ་འཕེན་ནུས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་འཕངས་པའི་སྲིད་པ་ཡང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་ཡང་སྲིད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་ དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་ན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་འཁོར་བར་འཇུག་པའི་རྩ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་སྤངས་ནས་འཁོར་བ་ཡང་ལྡོག་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པར་དེ་དག་སྤང་དུ་མི་རུང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་མི་རུང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་ པ་མངོན་དུ་གྱུར་པའམ།ས་བོན་གྱི་ཚེ་སྤོང་གྲང་ན། དེ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་སྤོང་ངོ་ཞེ་ན་ནི་འདི་ནི་མི་འདོད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་སྤོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ས་བོན་གྱི་ཚེ་སྤང་དུ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། གང་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་གནས་པ་དེ་དག་གཉེན་པོས་སྤོང་ན་དེའི་ཚེ་ན་ནི་གཉེན་པོ་ལས་ གཞན་ཅི་ཡང་རུང་བ་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་སྟེ་གཉེན་པོའི་སེམས་ཉིད་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པར་འདོད་ན་ནི་དེ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་པས་དེའི་གཉེན་པོར་འགྱུར་བ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མ་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་བ་ལྡོག་པ་མི་སྲིད་ དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དེ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ས་བོན་གསོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བག་ཆགས་བསྒོ་བར་ཁས་བླང་ངོ་། །བག་ཆགས་རྣམས་སྟོབས་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་རྙེད་ན་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བྱེ་བྲག་ཐོབ་པའི་སེམས་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་འབྱུང་བ་དེ་དག་གི་ས་བོན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ལམ་གྱིས་སེལ་ཏོ།

什么是以识为缘的名色？如果说是后时的缘，那么它与结生的名色有什么本质区别呢？如是，此即是以识为缘而生，前者则不是。前者是以行为缘而生，后者则不是。因此，以行为缘成为名色，何必再推测结生识是其他支分呢？因此，结生识不应以行为缘而生。
六识聚为行所熏习者，也不应以行为缘而成识。为什么呢？因为识不能在自身上生起异熟习气和等流习气，因为自身作用相违故。对随后生起者也不是，因为那时它尚未生起。未生起即是不存在。已生起时也不是，因为那时已先灭故。在无心灭尽定时，由于行所熏习的心不可能生起，就不会有以识为缘的名色。
无有彼故六处也将不存在。如是乃至以生为缘的老死也将不存在，因此将无有轮回流转。因此，以无明为缘有诸行。由彼所熏习的阿赖耶识，以行为缘有识。以彼为缘，于结生时有名色，此理无过。
若无阿赖耶识，轮回还灭也不应理。轮回的因是业和烦恼。其中烦恼是主要的，因为由烦恼力，业才能引发后有，否则不能。如是所引发的有，也由业和烦恼力而有后有，否则不能。
如是，因为是主要的，烦恼即是轮回流转的根本，因此断除彼等则轮回还灭，否则不能。若无阿赖耶识，则不能断除彼等。为何不能呢？烦恼是断现行还是断种子时呢？若说断现行，这是不合理的。因为住于断除之道故，种子时也不能断。若以对治断除烦恼种子所依，那时除对治外别无所缘故。
若认为对治心本身具有烦恼种子，则因其本身具有烦恼种子，不应成为其对治，这是不合理的。未断烦恼种子者不可能有轮回还灭。因此，必须承许在阿赖耶识中，由与其他诸识俱生的烦恼和随烦恼，为长养自种子而熏习习气。
诸习气随力而得运行时，从获得因缘差别的心itself中所生起的烦恼和随烦恼，其种子住于阿赖耶识中，由与彼俱生的烦恼对治道而除遣。

།དེ་བས་ན་ གནས་དེ་ལ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་མི་འབྱུང་བས་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་འཐོབ་བོ།།སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་ཚེ་ནི་འགགས་ལ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཚེ་དང་ནི་ཉིང་མཚམས་མི་སྦྱོར་བས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ དབྱིངས་འཐོབ་སྟེ།ལས་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ནས་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་ ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གུད་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ལ་དེ་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་སྟེ།མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །རྒྱ་ཆེར་དཔྱད་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོའི་བཤད་སྦྱར་ལས་རིག་པར་ བྱའོ།།གལ་ཏེ་འདི་དག་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་མདོ་དང་མི་འགལ་ཏེ། མདོ་སྡེ་དག་ལས་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པར་འགལ་བ་ མེད་དོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་གང་གིས། །དངོས་པོ་གང་གང་རྣམ་བརྟགས་པ། །དེ་ཉིད་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཡི། །ངོ་བོ་ཉིད་དེ་དེ་མེད་དེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ནང་དང་ཕྱིའི་དངོས་པོ་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མཐའ་ཡས་པ་བསྟན་ པའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་གང་གིས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དངོས་པོ་གང་གང་རྣམ་བརྟགས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་དངོས་པོ་སྟེ། ཐ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་ཉིད་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་འདིར་གཏན་ཚིགས་སྨོས་པ་ནི། དེ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདི་ལྟར་རང་བཞིན་མེད་པས་མེད་པའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་དེ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་རག་ལས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་དངོས་པོ་གཅིག་དང་དེ་མེད་པ་ལ་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པའི་རྣམ པར་རྟོག་པ་དུ་མ་འཇུག་པ་མ་མཐོང་སྟེ།དངོས་པོ་གཅིག་པའམ། དེ་མེད་པ་ལ་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་དུ་མའི་རང་བཞིན་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བས་ན་འདི་དག་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་ཉིད་དེ། དོན་དེ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེ་ལས་ཀྱང་རབ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་ བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཀུན་བརྟགས་པའི་འོག་ཏུ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད། །རྣམ་རྟོག་ཡིན་ཏེ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ སོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ཏོ། །རྐྱེན་ལས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བརྗོད་པའི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ། ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ནི། །སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཁམས་གསུམ་པ། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གཞན་གྱི་དབང་བྱ་བས་གཞན་གྱི་དབང་སྟེ། སྐྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། བདག་ལས་གཞན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་རྣམས་ ལ་རག་ལས་ཤིང་སྐྱེ་བ་བྱ་བར་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།གཞན་གྱི་དབང་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། གྲུབ་ནི་དེ་ལ་སྔ་མ་པོ། །རྟག་ཏུ་མེད་པར་གྱུར་པ་གང་། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །མི་འགྱུར་བས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ། །དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཞན་གྱི་དབང་ངོ་།།སྔ་མ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོར་ཀུན་བརྟགས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་བརྟགས་པས་ཀུན་བརྟགས་ཞེས་བྱའོ།

因此，在那个境界中也不会生起诸烦恼，故而获得有余涅槃界。由往昔业力所引的寿命已灭，不再与其他寿命和结生相连，故获得无余涅槃界。即使有业，但因已断除诸烦恼，无有俱有因，故不能成就后有。
如是，若有阿赖耶识，则能入轮回及出离，若非如此则不然。除眼等诸识之外，必定应当承许有阿赖耶识，其具有一切法之种子，而眼等诸识则不然。广大的观察应当从五蕴释论中了知。
若此等唯是识，如何不违背经典？因为诸经中说遍计、依他起、圆成实三自性。对此，唯识中安立三自性并无相违。
如何？为此说：'由何何分别，计度何何物，即是遍计性，彼即是非有。'为显示内外诸法分别差别的无边分别，故说'由何何分别'。'计度何何物'是指内外诸法，乃至佛法，即是遍计自性。此中说理由是'彼即是非有'。
所分别境的事物如是无自性故非有。因此，彼事物唯是遍计自性，非是依待因缘的自性。如是，未见于一事物或无事中有多种相互矛盾的分别转，因为一事物或无事不应有多种相互矛盾的自性。
因此，此等一切唯是分别，因为彼义是遍计自性故。经中亦说：'须菩提，诸法非如愚凡所执著。'
遍计之后当说依他起自性，为此说：'依他起自性，是分别从缘生。'此中分别即显示依他起自性。'从缘生'即显示所说依他起的生起因。
其中，遍计即是三界善、不善、无记差别的心心所，如说：'非真实遍计，三界心心所。'由依待他缘而起故名依他起，即显示依待他因缘而生。已说依他起。
圆成实如何？为此说：'成就即于彼，前者永非有。'由不变故圆成实。'于彼'即依他起。'前者'即遍计。于彼分别中遍计为所取能取事，如是于彼无所取能取如遍计所计，故名遍计。

།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དེ་དང་གཞན་ གྱི་དབང་དེ་རྟག་ཏུ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་གཏན་དུ་བྲལ་བ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གཞན་དབང་ལས། །གཞན་མིན་གཞན་པ་མིན་པ་མིན། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་གྱི་དབང་དང་རྟག་ཏུ་བྲལ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་སྟེ། བྲལ་ བ་ཉིད་ནི་ཆོས་ཉིད་དོ།།ཆོས་ཉིད་ཆོས་ལས་གཞན་དང་གཞན་མ་ཡིན་པར་མི་རུང་ངོ་། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ཆོས་ཉིད་དེ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གཞན་གྱི་དབང་ལས་གཞན་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་གོ་ཀུན་བརྟགས་པས་གཞན་གྱི་དབང་སྟོང་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཇི་ལྟ་གཞན་མ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་དབང་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་འདྲའོ། །མི་རྟག་ལ་སོགས་བཞིན་དུ་བརྗོད། །གཞན་དང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །དཔེར་ ན་མི་རྟག་པ་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་།བདག་མེད་པ་ཉིད་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་མི་རྟག་པ་ཉིད་གཞན་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་གོ་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་རྟག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྟེ་ གཞན་མ་ཡིན་ན།དེ་ལྟ་ན་ཡང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞིག་ནས་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ་མི་རྟག་པ་ཉིད་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལའང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མེད་ན་དེ་ཇི་ལྟར་འཛིན་མི་འཛིན་ན་ནི་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ ཤེ་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་མ་མཐོང་བར་དེ་མི་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།དེ་མ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དེ་མི་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ མ་མཐོང་བ་ནི་མ་རྟོགས་པ་དང་།མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པའོ། །དེའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པས་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་གཞན་གྱི་དང་མི་འཛིན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མ་མཐོང་བར་གཞན་གྱི་དབང་མི་མཐོང་ སྟེ།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་མི་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་འཇུག་པའི་གཟུངས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་རྨི་ལམ་དང་མིག་ཡོར་དང་བྲག་ཅ་དང་། ཆུ་ཟླ་དང་ སྤྲུལ་པ་དང་མཚུངས་པར་མཐོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཆོས་ནི་འདིར་གཞན་གྱི་དབང་དུ་བསྡུས་པ་རྣམས་སུ་བཞེད་དོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་རོ་གཅིག་པའོ། །ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་དང་མཚུངས་པར་མཐོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་གཞན་གྱི་དབང་གིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཙམ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་རྫས་ཉིད་ནི་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་མདོ་སྡེ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་མ་སྐྱེས་པ་མ་འགགས་པ་ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན་འགལ་ བ་མེད་དེ་འདི་ལྟར།ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་གསུམ་གྱི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་རྣམ་གསུམ་ལ། །དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་བསྟན་པ་ཡིན། །ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཁོ་ན་སྟེ། །བཞིར་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གྲངས་བསྟན་ཏོ། །རང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡོད་པ་ལྟར་འགྱུར་བས་ ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ།

所取和能取以及他缘这些永远、一切时候、恒常地远离，这就是圆成实自性。因此，它本身从依他起，非异非不异。因此，这所谓'它本身'是指遍计所执自性与依他起永远远离即是圆成实，远离性即是法性。法性不可能是异于诸法或非异于诸法。圆成实是依他起的法性，因此应当了知圆成实非异于依他起亦非不异。
若圆成实异于依他起，则依他起不会是空于遍计所执。若不异，则圆成实不会成为清净所缘，因为如同依他起一样会成为杂染自性。同样，依他起也会成为杂染自性，因为不异于圆成实而与圆成实相同。
如无常等所说，异与不异。'异与不异'是词的剩余部分。譬如无常性、苦性、无我性，非异于无常等，亦非不异。若无常性异于诸行，则诸行不会成为无常。若不异，则诸行灭后会成为无性，如同无常性。同样也应当说于苦性等。
若依他起无所取能取，则如何执持？若不执持，如何知其存在？为此说'不见彼则不见此'。'不见彼'是指圆成实自性。'不见此'是指依他起自性。出世间无分别智所见的圆成实自性若未见到，即是未了解、未现证。在其后得智中，是世间和出世间智慧的境界，故不为其他认识所执取。
因此，未见圆成实则不见依他起，但并非出世间智慧的后得智不见。如《入无分别陀罗尼》中所说：'以其后得智见一切法如幻、如阳焰、如梦、如眼翳、如回声、如水月、如变化。'此处法是指摄属依他起者。圆成实如虚空，是智慧一味。
如所说：'以无分别智见一切法等同虚空界。'这是因为依他起仅见诸法的真如。若依他起是实体性，为何经中说'一切法无自性、无生、无灭'？无矛盾，因为：由三种自性的三种无自性，密意说一切法无自性。唯有三种自性，为显示无第四故说数量。由各自相状似存在故为自性。三种无自性是：相无自性、生无自性、胜义无自性。

།ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །ད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱི་གང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དང་པོ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་གཞན་པ་ཡང་། །དེ་ནི་རང་ཉིད་མི་འབྱུང་བས། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་གཞན་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་དམ་པའང་དེ། །འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་དེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དང་པོ་པ་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ།དེ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའོ། །ཚོར་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་མྱོང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་རང་གི་ངོ་བོ་མེད་པས་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་བཞིན་དུ་རང་གི་ ངོ་བོ་མེད་པའོ།།གཞན་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་རྐྱེན་གཞན་གྱིས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རང་གི་དངོས་པོ་མེད་དོ། །འདི་ལྟར་ཡང་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་དམ་ པའང་དེ།།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་དེ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། དམ་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། བླ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་དོན་ནི་དམ་པའོ། །ཡང་ན་ནམ་མཁའ་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པ་དང་། དྲི་མ་མེད་པ་དང་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་སྟེ། དོན་དམ་ པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་བདག་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དམ་པ་སྟེ། དེའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་དོན་དམ་ པ་འབའ་ཞིག་གིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་བརྗོད་དམ།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་དེའོ། །ཀྱང་གི་སྒྲ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲར་བརྗོད་པ་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བའོ། །དུས་རྣམས་ཀུན་ན་དེ་བཞིན་ ཡོད་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་འདི་ལྟར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་།སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་དུས་དག་ན་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་བཞིན་ཏེ། གཞན་དུ་མ་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཅི་དེ་བཞིན་ཉིད་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཡང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དམ། འོན་ཏེ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ གཞན་ཞིག་སྙམ་པ་ལ།དེའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། དེ་ཚེ་དེ་ཙམ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། །མིང་ལ་སེམས་དེ་གནས་པ་ཡིན། །མིང་ལ་གནས་པས་རྣམ་རིག་ལ། །དམིགས་ པ་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་འགྱུར།།བསྒོམ་པའི་རྒྱུ་ཡིས་དེ་ཡི་ཚེ། །དམིགས་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལ་རེག་།སྒྲིབ་པ་ཀུན་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཞིང་། །དེ་ཚེ་དབང་འབྱོར་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ། །ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདིས་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པར་ བསྟན་ཏོ།།གལ་ཏེ་འདི་དག་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཡང་ཡིན་ན། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱིས་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་ལ་གཟུང་ངོ་སྙམ་དུ་དེའི་སེམས་པ་ཅི་ལས་བྱུང་སྙམ་པ་ལ་དེའི་ཕྱིར། ཇི་སྲིད་རྣམ་རིག་ཙམ་ཉིད་ལ། །རྣམ་པར་ ཤེས་པ་མི་གནས་པ།།དེ་སྲིད་འཛིན་པ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི། །བག་ལ་ཉལ་བ་མི་ལྡོག་གོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་གང་། ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་འཛིན་གཉིས་ཀྱི། །བག་ཆགས་བཅས་པས་སྔ་མ་ཡིན། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཟད་ནས་གཞན། །རྣམ་སྨིན་ སྐྱེད་པ་དེ་ཡིན་ནོ།།ཞེས་སྨོས་པ་དེ་སྨོད་པ་དང་། མི་སྤོང་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། ཇི་སྲིད་རྣམ་རེག་ཙམ་ཉིད་ལ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་གནས་པ། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་སོ། །ཇི་སྲིད་དུ་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་ གནས་པ།།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་དམིགས་པ་ལ་དཔྱོད་པའི་བར་དུའོ།

一切诸法皆是遍计、依他、圆成三种自性。现在为了说明三种自性中哪些是无自性，故说：'第一以相无自性，其他亦然无自性，彼不自生故，是为他无自性。法之胜义亦复然，如是真如亦复然。'
第一是遍计所执自性，彼以相而无自性，因其相是遍计故。色之相是色性，受之相是领受等，彼等无有自体，如同虚空之花，无有自性。
'其他亦然'是指依他起自性。彼如幻化，由他缘所生故无有实体。如是，如其所现，于彼无生，故称生无自性。
'法之胜义亦复然，如是真如亦复然'中，胜义是出世间智慧，因为无上故。彼之义为胜义。或者如虚空般一味、无垢、不变之法圆成，称为胜义。
如是圆成自性即是依他起自性一切法之胜义，因为是彼之法性，故圆成自性是胜义无自性，因为圆成是无实体之自性故。
问：是否仅以胜义说圆成？答：不是，'真如亦复然'。'亦'字不仅表示真如之词，而是应说法界异名所摄一切。
因为一切时中如是存在故称真如，如是于凡夫、有学、无学之时，一切时中如是，非为他故称真如。
问：如同真如，唯识性亦是圆成性耶？抑或是另一唯识？为此说：'即彼唯识性'，因为通达极清净相故。
如说：'尔时见唯识，心住于名中，由住于名故，能除识所缘。以修习为因，尔时触无缘，解脱一切障，尔时得自在。'如是所说，'即彼唯识性'此句显示证悟。
若此等唯是识性，则眼、耳、鼻、舌、身执取色、声、香、味、触时，其心思从何而生？为此说：'乃至未安住，于唯识性中，尔时二取之，习气终不除。'
或者，如说：'业习及二取，习气为前者，识尽而生余，异熟即彼是。'此说何为诽谤与不断？故广说：'乃至未安住，于唯识性中。'即是说，乃至心之法性唯识性中，心识未安住之间，仍在观察所取能取所缘。

།འཛིན་པ་གཉིས་ནི་གཟུང་བའི་འཛིན་པ་དང་། འཛིན་པའི་འཛིན་པ་སྟེ། དེའི་བག་ལ་ཉལ་ནི་མ་འོངས་པའི་འཛིན་པ་གཉིས་སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ས་བོན་བཏབ་པའོ། །ཇི་ སྲིད་དུ་གཉིས་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ལ་རྣལ་འབྱོར་པའི་སེམས་གནས་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་མི་ལྡོག་སྟེ།མི་སྤོང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིར་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དམིགས་པ་མ་སྤངས་ན་ནང་གི་དམིགས་པའང་མ་སྤངས་པར་བསྟན་པ། དེའི་ཕྱིར་དེ་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ནི་མིག་ལ་སོགས་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འཛིན་ཏོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །ད་ནི་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དོན་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཙམ་དམིགས་པས། ཅི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནམ་སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། འདི་དག་རྣམ་རིག་ཙམ་ཉིད་ཅེས། ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་དམིགས་ནས་སུ། །ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་མདུན་འཇོག་ན། །དེ་ནི་ཙམ་ལ་མི་གནས་སོ། །ཡང་ན་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གང་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་བདག་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གནས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་པའི་འཛིན་པ་དེས་བསལ་བའི་ཕྱིར། འདི་དག་རྣམ་རིག་ཙམ ཉིད་ཅེས།།དེ་སྙམ་དུ་ནི་དམིགས་ནས་སུ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །འདི་དག་རྣམ་པར་རིག་ཙམ་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་དམིགས་པ་ནི་འཛིན་པ་དང་མཚན་མར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མདུན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ མངོན་སུམ་དུའོ།།འཇོག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱིས་འཇོག་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་མང་བས་ཅི་ཡང་རུང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཀེང་རུས་སམ་རྣམ་པར་བསྔོས་པའམ་རྣམ་པར་རུལ་བའམ། རྣམ་པར་འབུ་ཞུགས་པའམ། རྣམ་པར་ བམ་པ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ནི་ཙམ་ལ་མི་གནས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནམ་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འཛིན་པ་སྤངས་ཤིང་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ནམ་ཞིག་ཤེས་པས་དམིགས་པ་རྣམས། །མི་དམིགས་ དེ་ཡི་ཚེ་ན་ནི།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལ་གནས། །གཟུང་བ་མེད་པས་དེ་འཛིན་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་གི་ཚེ་བསྟན་པ་ལ་དམིགས་པ་དང་། གདམས་ངག་ལ་དམིགས་པ་དང་། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཐ་མལ་དམིགས་པ་ཡང་རུང་སྟེ། ཤེས་པས་སེམས་ལས་ཕྱི་ རོལ་དུ་མི་དམིགས་ཏེ།མི་མཐོང་མི་འཛིན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་ཅིང་དོན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་ལ། དམུས་ལོང་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འཛིན་པ་ཡང་སྤངས་ཤིང་རང་གི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཡང་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད་དུ་གཏན་ཚིགས་སྨོས་ པ།གཟུང་བ་མེད་པས་དེ་འཛིན་མེད། །ཅེས་བྱའོ། །གཟུང་བ་ཡོད་ན་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ། གཟུང་བ་མེད་ན་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུང་བ་མེད་ན་འཛིན་པ་མེད་པར་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་གྱི། གཟུང་བ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང་། དམིགས་པར་བྱེད་ པ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པས་མཉམ་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་སྟེ།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ལ་ཉལ་སྤོང་ཞིང་རང་གི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཡང་སེམས་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ལ་སེམས་གནས་པར་གྱུར་ པ་དེའི་ཚེ།ཇི་སྐད་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དེ་ནི་སེམས་མེད་མི་དམིགས་པ། །འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ། །གནས་ཀྱང་གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། །གནས་ངན་ལེན་གཉིས་སྤངས་པས་སོ། །དེ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་དང་དབྱིངས། །བསམ་མི་ཁྱབ་དང་དགེ་དང་བསྟན། །དེ་ནི་བདེ་བ་རྣམ་གྲོལ་ སྐུ།།ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཞེས་བྱ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ཏེ། གོང་ནས་གོང་དུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་འགྲོ་བས་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་འཛིན་ པའི་སེམས་མེད་པ་དང་།གཟུང་བའི་དོན་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་སེམས་མེད་མི་དམིགས་པ། །ཞེས་བྱའོ།

二种执著即所取执和能取执，其习气即为了生起未来二执而在阿赖耶识中种下的种子。只要瑜伽行者的心未能安住于无二相的唯识性中，二执的习气就不会转变，即不会断除的意思。此处说明若未断除外境所缘，内在所缘也未断除，因此他会这样想：'我以眼等感官执取色等对境'。
现在应当说明：以离开对境的唯心为所缘，是否就安住于心的法性中呢？答曰：不是。'这些唯是识而已，如是缘虑已，若于前安立，彼即不住唯。'或者为了遣除那些仅仅听闻后就傲慢地认为'我已安住于清净唯识中'的执著，故说'这些唯是识而已，如是作意已'等。
'这些唯是识而已'是指离开对境，即无外境，如此缘虑即是执著和作意的意思。'于前'即现前。'安立'即如所得地以意识安立。由于瑜伽行者的所缘有多种相，故说'若于'，如白骨、青瘀、腐烂、虫蛀、分散等。'彼即不住唯'是因为未断除识的所缘。
何时能断除识的执著而安住于心的法性中呢？为此说：'若时于所缘，智慧不得彼，尔时住唯识，无所取无能取。'当以智慧不缘取、不见、不执著于教法所缘、教授所缘以及色声等世俗所缘，而如实见到真实义，但非如盲人般时，则断除了识的执著，安住于自心法性中。
此中说明理由：'无所取故无能取。'有所取则有能取，无所取则不然。若无所取则能了知无能取，而不仅仅是无所取而已。如此，由于不分别所缘境和能缘心，平等出世间智慧生起，断除所取能取的执著习气，心也安住于自心法性中。
如果如此安住于唯识性中时，应当如何呢？为此说：'彼无心不得，出世间智慧，虽住而转依，由断二粗重。彼即无漏界，不可思善示，即是解脱身，大牟尼法性。'这两个偈颂依据入唯识性的瑜伽行者的见道，显示由渐次增上而得殊胜果位。其中由于无能取心及不得所取境，故说'彼无心不得'。

།འཇིག་རྟེན་ན་འདྲིས་པར་མ་བྱས་པ་དང་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་རྒལ་བའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཡེ་ ཤེས་དེ།།ཞེས་བྱའོ། །ཡེ་ཤེས་དེའི་འོག་ཏུ་གནས་གྱུར་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གནས་ཀྱང་གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གནས་ནི་འདིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའོ། །དེ་གྱུར་པ་ནི་གང་གནས་ངན་ལེན་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། གཉིས་ཀྱི་ བག་ཆགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལོག་ན་ལས་སུ་རུང་བ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། མི་གཉིས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པའོ། །གནས་གྱུར་པ་དེ་ཡང་གང་སྤངས་པས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། གནས་ངན་ལེན་གཉིས་སྤངས་པས་སོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། གཉིས་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་དང་།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་ནོ། །གནས་ངན་ལེན་ནི་གནས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ནོ། །གནས་གྱུར་པ་དེ་ཡང་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོད་པའི་ གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་གང་།རྣམ་གྲོལ་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཡོད་པའི་གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་གང་། ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཞེས་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སྤངས་པའི་བྱེ་བྲག་ གིས་གནས་གྱུར་བ་བླ་ན་ཡོད་པ་དང་།བླ་ན་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ། ལེན་པའི་རྣམ་ཤེས་སྒྲིབ་གཉིས་ཀྱི། །མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ། །ཉོན་མོངས་ས་བོན་ཀུན་ས་བོན། །དེར་ནི་གཉིས་ལ་གཉིས་འཆིང་ངོ་། །གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ།།སྔ་མ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ནོ། །ཅིག་ཤོས་ལ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་ཏེ། དེ་དག་བཅོམ་པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་དང་དབྱིངས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་གྱུར་པའི་རང་བཞིན་དེ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་པ་ དང་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་སྟེ།གནས་ངན་ལེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ཟག་པ་མེད་པའོ། །འཕགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་དབྱིངས་སོ། །དབྱིངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་འདིར་རྒྱུའི་དོན་ཏོ། །བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ནི་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། སོ་སོ་རང་གིས་ རིག་པ་དང་།དཔེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པའི་བདེ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་པ་ནི་རྟག་པ་དང་མི་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདེ་བ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། གང་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །འདི་ནི་རྟག་པ་ སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བདེ་བའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུའོ། །གནས་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་བས་གནས་གྱུར་ པ་ཡང་དག་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ།།འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་ཞིང་དེས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ། །ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུབ་པའི་མཆོག་དང་ལྡན་པས་ སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཐུབ་པ་ཆེན་པོའོ།།སུམ་ཅུ་པའི་བཤད་པ་སློབ་དཔོན་བློ་བརྟན་གྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།

由于在世间未曾熟习、无有生起、无有分别、超越世间的缘故，称为'出世间智慧'。为了显示此智慧之后的转依，故说'依处亦成他'。此处的依处是指含有一切种子的阿赖耶识。其转变是指：当染污习气、异熟习气及二者的习气体性消失后，转成堪能性、法身及无二智慧的体性。
若问此转依由何断除而获得？为此说'由断二种习气'。'二种'是指烦恼障的习气和所知障的习气。习气即是不堪能性，也就是烦恼障和所知障的种子。
此转依中，声闻等断除习气所获得的是什么？说'解脱身'。菩萨断除习气所获得的是什么？说'大牟尼法'。通过断除二种障碍的差别，显示有上和无上的转依。
此处偈颂：'取识二障之，当知为其相，烦恼种子及，一切种子中，于彼二系二。''二'是指声闻和菩萨。前者有烦恼种子，后者有二障种子，断除这些即可获得一切智性。
'彼即无漏界'是说转依的自性即是无漏和法界，因为无有习气。由于远离一切漏，故称无漏。因为是圣法之因，故称法界。此处法界之词义为因。不可思议是因为非寻思境界、自证、无喻。善是因为清净所缘安乐及无漏法自性。常住是因为恒常不尽。安乐是因为常住的缘故，凡是无常者即是苦，此是常住，因此是乐。
由断除烦恼障而成声闻的解脱身。具有转依相的是大牟尼法身，由修习地和波罗蜜多，断除烦恼障和所知障，圆满成就转依，故称大牟尼法身。由于不舍轮回而无烦恼，获得一切法自在，故称菩萨法身。'大牟尼'是指具足最胜调伏的佛世尊即是大牟尼。
《三十颂释》由论师觉铠造毕。

། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ།། །།

印度堪布吉那弥札和戒护菩提，以及大校译师班智达耶喜德校对并审定。
